Akademik Veri Yönetim Sistemi
III.Uluslararası Kültürel Mirası Koruma ve Araştırma Sempozyumu , Girne, Kıbrıs (Kktc), 26 - 27 Şubat 2026, ss.12-13, (Özet Bildiri)
Günümüzde Kıbrıs Adası’nın doğu sahillerinde Gazi Mağusa Körfezi’nin
gerisinde uzanmakta olan Salamis antik kenti MÖ 14-12.yüzyıllar arasındaki
ticaret üssü olarak öne çıkan Enkomi’nin önemini yitirmesinden sonra ön plana
çıkmaya başlamıştır. MÖ 11. yüzyılda artık bu bölgedeki en önemli yerleşim
Salamis antik kentidir. Troia Savaşı sonrasındaki efsanevi kuruluşundan
itibaren antik kentteki yaşam MS 9. yy’da Famagusta’nın-Mağusa’nın kurulması ile
tamamen son bulur. Bundan sonraki yüzyıllar içinde antik kent kaderine
terkedilmiş ve zamanlar yüksekliği 8 metreyi bulan kumullarla örtülü bir bölge
haline gelir.
Salamis’in terkedilmesi ve kalıntılarının Mağusa surlarına yapı malzemesi
olarak taşınması antik kentteki tahribat sürecinin önünü açmış ve
hızlandırmıştır. 1889 yılından 2013 yılına kadar antik kentte gerçekleştirilen
dört ayrı kazı ve araştırma dönemi içerisinde koruma ve onarıma ait çalışmalar
da yer almıştır. Burada sunulacak olan bildiride 1998-2013 yılları arasında
Ankara Üniversitesi kazıları sırasında korumaya yönelik olarak gerçekleştirilen
çalışmaların kısa bir tanıtımı dışında antik kentteki günümüzdeki mevcut durumun
değerlendirilmesi olacaktır.
Salamis’in genelinde en büyük sorunların başında ada genelinde en yaygın
yapı malzemesini olan kum taşının dış etkenlerce yıllar içerisinde erimesidir.
Ortaçağ döneminde antik kent yapılarının duvarlarındaki mermer kapmaların
neredeyse tamamen sökülmüş olması kum taşı blokları bölgenin sert dış iklim
koşullarına karşı savunmasız bırakmıştır. Bu sebeple Salamis genelindeki kum
taşı blokların yüzeylerinde koruyucu bir katmanın oluşturulması, ziyaretçi
antik yüzey arasındaki temasın kesilmesi ve duvarların statiğinin sağlanması
için eriyen bölümlerde yeni kumtaşı bloklarla takviyeler yapılması
öngörülmelidir. Antik kentin en çok ziyaret edilen bölümü olan “kuzey kent
merkezi” içerisindeki palaestra sütunları gibi mermerden dikey mimari
elemanların da statik açıdan ele alınım onarımlarının güncellenmesi gereklidir.
Korumaya yönelik bir diğer unsur özellikle mermer kaplama ve opus sectile taban
döşemesine ait alanlarda yapılacak uygulamalar olmalıdır. Geçtiğimiz kazı ve
araştırma dönemlerinde kısmen üzerinde durulan bu hususla ilgili olarak çok
daha detaylı bir çalışmaya ihtiyaç bulunmaktadır. Özellikle yoğun ziyaretçi
baskısı altındaki Hamam-Gymnasium yapı grubunun batı portikosunun zemini ile
tiyatronun orkestra kısmının zemini öncelikle ele alınmalıdır. Benzer bir durum
Camponapetra Bazilikası’nın “Güneş Mozaiği” olarak adlandırılan opus sectile
taban döşemesi için de geçerlidir. Salamis antik kentinde koruma önlemi
alınması gereken üçüncü konu hala alanda sergilenmekte olan özgün
heykeltıraşlık eserleridir. Bunların bir kısmı Ankara Üniversitesi çalışmaları
sırasında kopyaları alınarak özgün eserler müzeye gönderilmiştir. Antik kentin
içerisinde hala koruma altına alınması gereken heykeller bulunmaktadır.
Salamis antik kentinin mevcut durumu göz önüne alındığında kültürel miras
alan yönetimine ihtiyaç duyduğu bir gerçektir. Antik kent alan yönetimi üç
farklı gezi güzergâhı çerçevesinde yeniden düzenlenmeli, ziyaretçi sirkülasyonu
kontrollü bir biçimde yönlendirilmeli, bilgilendirme-yönlendirme levhaları
kısa-orta ve uzun gezi parkurlarına göre yeniden organize edilmelidir. Antik
kentin içerisinde ziyaretçi karşılama ve bilgilendirme merkezi, alışveriş ve
diğer ihtiyaçlara hizmet edebilecek birimler de tasarlanmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Kıbrıs,
Salamis, Arkeoloji, Konservasyon, Kültürel Miras