Türkiye'deki Sosyal Medya Platformlarındaki Dijital Nefret Söylemine İlişkin Hukuki Çerçeve
International Congress on Digital Violence, Valencia, İspanya, 13 - 14 Ekim 2026, (Yayınlanmadı)
- Yayın Türü: Bildiri / Yayınlanmadı
- Basıldığı Şehir: Valencia
- Basıldığı Ülke: İspanya
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Ankara Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Dijital nefret söylemi, bireylere yöneltilen hakaretlerden çok daha fazlasını ifade eder. Sosyal medya platformları; anonimlik, tekrarlanabilirlik, görünürlük, viral yayılım ve yankı odası dinamikleri gibi süreçleri kolaylaştırarak belirli gruplara dair kalıplaşmış yargıların normalleşmesine katkıda bulunur. Bu olgu nihayetinde söz konusu grupların "tehlikeli", "istenmeyen", "aşağı" veya "suçlu" olarak kurgulanmasına yol açar. Bu makale, söz konusu söylemin bireysel önyargıları nasıl kolektif dışlanmaya dönüştürdüğüne dair mekanizmaları araştırır ve platformları düzenleyen Türk hukuk sisteminin, grup temelli bu zarar biçimini ne ölçüde ele aldığını inceler. Çalışma, belirli bir hedef gruba odaklanmak yerine, grup odaklı dijital nefret söylemi çerçevesinde yürütülmektedir.
Araştırma; sosyolojik ve kriminolojik literatür analizini, doktrinel ve normatif hukuki analizle bütünleştiren sosyo-hukuki ve nitel bir yaklaşımla yapılandırılmıştır. İlk olarak, çevrimiçi düşmanlığın kolektif bir olgu olarak tezahür ettiği mekanizmalar ortaya konulmaktadır: ötekileştirme, sosyal kimlik oluşumu, etiketleme ve damgalama, insanlıktan çıkarma, çevrimiçi dizginlerin kalkması (disinhibisyon) etkileri, yankı odalarının ortaya çıkışı ve düşmanlığın normalleşmesi süreci. Dijital nefret söyleminin zararlı etkilerinin, salt bireysel psikolojik zararın ötesine geçtiği savunulmaktadır. Bu söylem; kolektif damgalama ve dışlanmayla sonuçlanan, kümülatif ve grup odaklı doğasıyla karakterize edilir ve böylece grup aidiyetiyle çizilen sosyal sınırları pekiştirir.
Ardından, Türk hukukunun platform düzenlemesine ilişkin yaklaşımları analiz edilmektedir. Türkiye'de faaliyet gösteren çevrimiçi platformlar arasında en yüksek kullanıcı katılımı düzeyine sahip olan sosyal medya platformlarına özel bir vurgu yapılmaktadır. Bu platformlar, 5651 sayılı Kanun'da (İnternet Kanunu) sosyal ağ sağlayıcıları için öngörülen belirli düzenlemelere tabidir. Sosyal medya platformlarını düzenleyen mevzuat çerçevesi, esasen yasa dışı içeriğin kaldırılmasına odaklanmaktadır. Çalışmada; nelerin yasa dışı içerik sayıldığı, dijital nefret söyleminin bu eşiğe ulaşıp ulaşmadığı, çok sayıda paylaşım boyunca biriken bir zarara karşı içeriğin kaldırılmasının yeterli bir çözüm olup olmadığı ve bu durumun ifade özgürlüğüyle nasıl bir etkileşim içinde olduğu sorgulanmaktadır.
Mevzuat ve içtihat analizinden yararlanılarak; koruma altındaki ifade biçimleri ile hakaret, grup temelli nefret söylemi ve nefrete veya düşmanlığa tahrik dahil olmak üzere nefret söylemi biçimleri arasındaki farklar incelenmektedir. Çalışma başlı başına karşılaştırmalı bir çerçeve benimsemese de, AB hukukunun unsurları —özellikle de Dijital Hizmetler Yasası’nın yasa dışı içerik ve sistemik risklere yaklaşımı— analitik söyleme önemli ölçüde katkı sağlamaktadır. Bağlayıcı hukuki çerçevelerin yanı sıra, yasal düzenlemelerin yetersiz kaldığı durumlarda bu yönergelerin hangi somut boşlukları doldurduğunu tespit etmek amacıyla, Türkiye’de faaliyet gösteren sosyal medya platformlarının uyguladığı topluluk kuralları da analiz edilmektedir.
Sonuç olarak bu analiz, sosyolojik inceleme yoluyla ortaya konan zararlar ile Türk hukuku kapsamında koruma altına alınan hukuki menfaatleri karşılaştırmalı bir biçimde ele almaktadır. Çalışma; kolektif, kümülatif ve yaygın nitelikteki bir zararın giderilmesinde, belirli içeriklerin kaldırılmasına odaklanan bir düzenleme yaklaşımının ne ölçüde etkili olabileceğini değerlendirmektedir. Makale, grup temelli dijital nefret söyleminin düzenlenmesine ilişkin zarara odaklı bir gerekçe sunmakta, mevcut Türk hukuki çerçevesinin bu tür zararları ele alma konusundaki sınırlarını tanımlamakta ve platform yönetişimi ile dijital nefret söylemi üzerine yürütülen tartışmalara AB dışı bir yargı bölgesini dahil etmektedir.
Digital hate speech is more than insults aimed at individuals. Social media platforms facilitate the processes of anonymity, repetition, visibility, viral dissemination, and echo-chamber dynamics, which contribute to the normalisation of stereotypes concerning specific groups. This phenomenon ultimately leads to the construction of these groups as being “dangerous,” “undesirable,” “inferior,” or “criminal.” This paper investigates the mechanisms through which such speech converts individual prejudice into collective exclusion, and examines the extent to which the Turkish legal framework governing platforms addresses this form of group-based harm. It operates within the framework of group-oriented digital hate speech, rather than focusing on an individual target group.
The research is structured by a socio-legal and qualitative approach, integrating an analysis of sociological and criminological literature with doctrinal and normative legal analysis. Initially, we delineate the mechanisms by which online hostility manifests as a collective phenomenon: othering, social identity formation, labelling and stigmatisation, dehumanisation, online disinhibition effects, the emergence of echo chambers, and the process of normalising hostility. We contend that the detrimental effects of digital hate speech transcend mere individual psychological harm. It is characterised by its cumulative and group-oriented nature, resulting in collective stigmatisation and exclusion, thereby reinforcing the social boundaries delineated by group affiliation.
Subsequently, we analyse the responses of Turkish law on platform regulation. The emphasis is placed on social media platforms, which show the highest levels of user participation among online platforms that are active in Türkiye. These platforms are governed by particular regulations for social network providers as outlined in Law No. 5651 (the Internet Law). The regulatory framework governing social media platforms is fundamentally centred on the removal of illegal content. We ask what counts as illegal content, whether digital hate speech reaches that threshold, and whether removal is an adequate answer to a harm that accumulates across many posts, and how it interacts with freedom of expression.
By employing analysis of legislation and case law, this study investigates the differences between protected expression and forms of hateful speech, including insult, group-based hate speech, and incitement to hatred or hostility. While the study does not adopt a comparative framework per se, aspects of EU law, notably the Digital Services Act’s approach to illegal content and systemic risks, significantly contribute to the analytical discourse. In addition to binding legal frameworks, we conduct an analysis of the community guidelines implemented by social media platforms operating in Türkiye, aiming to identify the specific gaps these guidelines address when legal provisions are lacking.
Ultimately, this analysis contrasts the harms delineated through the sociological examination with the legal interests safeguarded under Turkish law. It assesses the extent to which a regulatory approach focused on the removal of specific content, can effectively address a harm that is collective, cumulative, and diffuse. The paper presents a harm-focused rationale for the regulation of group-based digital hate speech, defines the limitations of the current Turkish legal framework in addressing such harm, and establishes a non-EU jurisdiction into the discourse surrounding platform governance and digital hate speech.