Dijital Ekonomide Kadın Girişimciliği: E-Ticaret Platformlarında Fırsatlar ve Platform Bağımlılığı
DİJİTAL DÖNÜŞÜM VE ENDÜSTRİ 5.0 ÇAĞINDA KADIN EMEĞİ, Prof. Dr. Fatmanur ÖZEN,Prof. Dr. Kurtuluş Yılmaz GENÇ, Editör, Ekin Yayınevi, Bursa, ss.44-62, 2026
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
- Basım Tarihi: 2026
- Yayınevi: Ekin Yayınevi
- Basıldığı Şehir: Bursa
- Sayfa Sayıları: ss.44-62
- Editörler: Prof. Dr. Fatmanur ÖZEN,Prof. Dr. Kurtuluş Yılmaz GENÇ, Editör
- Ankara Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Dijital ekonominin yükselişi, girişimcilik faaliyetlerinin yapısını köklü biçimde dönüştürmüş ve platform temelli iş modellerini çağdaş girişimcilik ekosisteminin merkezine yerleştirmiştir. E-ticaret platformları ve dijital pazar yerleri, girişimcilere düşük maliyetle pazara giriş yapma, fiziksel mekândan bağımsız çalışma ve geniş müşteri ağlarına ulaşma imkânı sunarak girişimciliği daha erişilebilir hâle getirmiştir (Giones ve Brem, 2017). Bu dönüşüm özellikle geleneksel iş yaşamında yapısal ve kültürel engellerle karşılaşan kadınlar açısından yeni fırsatlar yaratmaktadır. Dijital platformların sunduğu esneklik, kadınların girişimcilik faaliyetlerine katılımını artırmakta ve bu süreç çoğu zaman kadınların ekonomik güçlenmesinin bir göstergesi olarak sunulmaktadır. Mevcut literatür, dijital girişimciliği büyük ölçüde fırsat ve güçlenme perspektifinden ele almakta; dijital platformların aynı zamanda yeni bağımlılık ve kırılganlık biçimleri üretebileceğini yeterince tartışmamaktadır. Feminist girişimcilik çalışmaları, kadınların ekonomik yaşama katılımının yalnızca piyasa erişimi üzerinden değil; toplumsal cinsiyet normları, bakım emeği yükü ve yapısal eşitsizlikler boyutlarıyla da değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır (Ahl ve Marlow, 2012; Marlow ve McAdam, 2013). Bu bağlamda araştırma, kadın girişimcilerin dijital platformlar aracılığıyla elde ettikleri güçlenme deneyimleri ile karşı karşıya kaldıkları bağımlılık ilişkilerini birlikte analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın kuramsal temelini Pierre Bourdieu’nün sermaye kuramı oluşturmaktadır (Bourdieu, 1986). Ayrıca, Ragnedda’nın (2018; 2020) geliştirdiği dijital sermaye kavramı çalışmaya temel olmuştur. Konu bireylerin dijital araçlara erişimlerinin ötesinde bu araçları stratejik biçimde kullanabilme, çevrimiçi ağlar oluşturabilme ve algoritmik sistemleri yönetebilme becerileri üzerinden değerlendirilmiştir. Bununla birlikte çalışma, dijital sermayenin her koşulda özgürleştirici sonuçlar doğurmadığını ileri sürmekte ve mevcut literatürü genişleterek “dijital sermaye tuzağı” kavramsallaştırmasını önermektedir. Bu kavram, kadın girişimcilerin dijital platformlarda görünürlük ve başarı elde etmek amacıyla geliştirdikleri dijital yetkinliklerin zamanla aynı platformların algoritmalarına, görünürlük sistemlerine ve ekonomik yapısına bağımlılık üretmesi sürecini ifade etmektedir. Bu yaklaşım, platform kapitalizmi (Srnicek, 2016), algoritmik yönetişim (Gillespie, 2014) ve gözetim kapitalizmi (Zuboff, 2019) literatürleri ile birlikte ele alınmaktadır. Ayrıca çalışma, kadın girişimcilerin dijital emek süreçlerini toplumsal cinsiyet rolleri ve görünmeyen emek perspektifinden inceleyerek dijital girişimcilik deneyimlerinin toplumsal cinsiyet temelli dinamiklerini ele almaktadır. Araştırma, nitel araştırma deseninde ve fenomenolojik yaklaşım temelinde yapılandırılmıştır. Veri toplama sürecinde yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşme yöntemi kullanılmıştır. Görüşmeler, dijital platformlar üzerinden ticari faaliyet gösteren kadın girişimciler ile gerçekleştirilmiş; elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Dijitalleşme, Emeğin Dönüşümü ve Yeni Çalışma Biçimleri (Digitalization, the 47 Transformation of Work and New Forms Of Employment) Bu çalışmanın temel katkısı, dijital girişimcilik literatüründe büyük ölçüde göz ardı edilen toplumsal cinsiyet temelli platform bağımlılığı boyutunu görünür kılması ve dijital girişimciliğin yalnızca güçlenme değil, aynı zamanda bağımlılık ve kırılganlık üreten çift yönlü bir süreç olduğunu ortaya koymasıdır. Araştırmada ayrıca kadın girişimcilerin dijital ekonomideki konumlarını bireysel başarı anlatılarının ötesine taşıyarak platform kapitalizmi ve yapısal eşitsizlikler bağlamında yeniden değerlendirilmiştir.
Anahtar Kavramlar: Kadın Girişimciliği, Dijital Girişimcilik, Dijital Sermaye, Platform Bağımlılığı, Türkiye