Geç Kalkolitik Dönem’de Liman Tepe


Creative Commons License

Şahoğlu V., Gündoğan Ü.

HÖYÜK, sa.18, ss.37-54, 2026 (Hakemli Dergi)

  • Yayın Türü: Makale / Tam Makale
  • Basım Tarihi: 2026
  • Doi Numarası: 10.37879/hoyuk.2026.2.037
  • Dergi Adı: HÖYÜK
  • Derginin Tarandığı İndeksler: Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), ERIHPlus
  • Sayfa Sayıları: ss.37-54
  • Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
  • Ankara Üniversitesi Adresli: Evet

Özet


 Geç Kalkolitik Dönem (MÖ 3500-3000), Anadolu’da en önemli kültürel gelişmelerin izlendiği Erken Tunç Çağı’nın hazırlayıcısı olan çok önemli bir dönem olarak tanımlanmaktadır. Metalin yaygın ve kapsamlı bir şekilde üretilerek kullanılması yine bu zaman dilimine denk gelmektedir. Batı Anadolu’da Orta Kalkolitik Dönem’den günümüze kadar kesintisiz stratigrafinin izlenebildiği nadir merkezlerden olan Liman Tepe’nin Kalkolitik Dönem buluntuları bölgenin kronolojisinin oluşturulmasında oldukça önemli rol oynamaktadır. Büyük bir yangın sonrasında yıkılmış ve içerisinde çok sayıda organik malzemenin de yanarak korunmasına yol açmış bir yapı ve bu evin yanında kısmen açığa çıkarılan, biri kerpiç duvarlı iki adet ızgara planlı yapı, Geç Kalkolitik Dönem’de farklı yapı tiplerinin kullanılmış olduğunu ortaya koymaktadır. Liman Tepe’de Geç Kalkolitik Dönem tabakasında ele geçen siyah perdahlı boya bezemeli ve bezemesiz seramik örnekleri, cheese pot tipi kaplar, Melos kökenli obsidiyen aletleri ve çeşitli figürinler, Liman Tepe’nin deniz aşırı ilişkilerini ortaya koymakta ve Batı Anadolu ile Doğu Ege Adalarını içine alan kültürel yapının içerisinde de önemli bir konumda olduğunu göstermektedir. Yerleşimde ölü gömme geleneklerine ait verilere rastlanmamıştır. Bölgenin en geniş kapsamlı araştırılan Geç Kalkolitik merkezi olan Bakla Tepe ile benzer bir kültürel gelişim süreci gösteren Liman Tepe, stratejik konumu ile bağlantılı olarak daha yoğun deniz aşırı bağlantılar sergilemektedir. Bu makale ile Liman Tepe’de Geç Kalkolitik Dönem’e tarihlenen mimari kalıntılar ve diğer arkeolojik malzemelerin genel bir değerlendirmesi sunulmaktadır. 


 Late Chalcolithic of western Anatolia (c. 3500-3000 BC) marks an important period where foundations of the following Early Bronze Age have been created. Extensive use and production of metals marks the highlight of this period. Liman Tepe, with its long stratigraphy, plays an important role in the definition of Chalcolithic stratigraphy around the Izmir region. A burned house that yielded large amounts of charred organic material and two other structures with grill plans constitute the architectural units excavated at the site dating to this period. Black burnished pottery with or without white painted geometric designs, cheese pot type vessels, Melian obsidian and various figurines are all evidence for the maritime connections of Liman Tepe and mark its focal point within the western Anatolian and eastern Aegean cultural koine during the Late Chalcolithic period. Up until now, no archaeological evidence for burial habits of the period has been found at Liman Tepe. Liman Tepe reflects a parallel cultural development to Bakla Tepe which is the most intensively investigated Late Chalcolithic settlement of the region. The site displays stronger maritime aspect as compared to Bakla Tepe due to its strategic location on the Aegean coast. This paper presents the most updated overview of the architectural and other archaeological materials found at Liman Tepe dating to the Late Chalcolithic period.