Yapay Zekâ Araçlarının Yurttaşlık Kavramı ve Pratikleri Üzerindeki Dönüştürücü Etkileri
The 13th International Communication Days/Artificial Intelligence in Communication: Theory and Practice Symposium, Lefkoşa, Kıbrıs (Kktc), 13 - 15 Mayıs 2026, (Yayınlanmadı)
- Yayın Türü: Bildiri / Yayınlanmadı
- Basıldığı Şehir: Lefkoşa
- Basıldığı Ülke: Kıbrıs (Kktc)
- Ankara Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Birer hak öznesi olarak bireylerin devletle ilişkisi ve siyasi topluluğa aidiyeti yurttaşlık kurumu vasıtasıyla gerçekleşmektedir. Geleneksel yurttaşlık, coğrafi sınırlarla (teritoryal anlamda) belirlenmişken günümüzde yurttaşlık pratiklerinin giderek artan oranda siber mekâna kayması, çevrimiçi topluluklara ve kamusal alanlara aidiyetin gündeme gelmesiyle bir tür “dijital yurttaşlık”ın geliştiği gözlenmektedir. Dijital yurttaşlık (veya e-yurttaşlık) kavramı devlet ile birey arasındaki ilişkiyi bölgesel sınırların ötesine taşımakta ve eski (analog veya yüz yüze) katılım olanaklarını genişletmektedir. Temelinde yapay zekâ teknolojisinde kaydedilen ilerlemelerin olduğu bu araçlar, toplumsal ve siyasal bir dönüşümün habercisi. İnsanlık tarihinde daha önce benzeri görülmedik, devrim niteliğinde olanaklar sunan yapay zekânın (özellikle de “üretken yapay zekâ”nın), Antik Yunan’dan bu yana binlerce yılda kurumsallaşmış yurttaşlık ve demokrasi anlayışımız ve pratiklerimiz üzerinde derin etkileri olacağı aşikâr. Bu bildiride, yapay zekâ araçlarının yurttaşlık üzerindeki olumlu ve katılımı kolaylaştırıcı etkilerinden ziyade, demokratik kırılganlığa dikkat çekilecektir: Öncelikle yapay zekâ destekli dijital teknolojilerin yurttaşların epistemik ortamını nasıl aşındırdığı (deepfake’ler, Büyük Dil Modelleri’nin ikna edici içerikleri, yalan haberler, üretken medya (infopocalypse), algoritmik filtreleme vb.) tartışılacak ve demokratik yurttaşlık pratiklerini nasıl tehdit ettiği ortaya konacaktır (siyasal kutuplaşmayı arttırması -özellikle ırkçılık, mizojinizm, homofobi ve yabacı düşmanlığı gibi konularda). Çarpıtılmış, “yapay zekâ yoğun” bilgi ortamında, yurttaşların siyasal karar alma süreçlerine katılımının demokratik prosedürlerin işleyişini nasıl tehdit ettiğinin altı çizilecektir. Son olarak, yapay zekâ araçlarının mevcut eşitsizlikleri derinleştirme, kırılgan grupları etkin siyasal katılımdan mahrum bırakma gibi riskleri barındırması üzerinde de durulacaktır.