Sosyal Bilgiler Dersi Bağlamında Dijital Sürdürülebilirlik Eğitimi: Ortaokul Öğrencilerinin Web 2.0 Destekli Şehir Tasarımları

Ayantaş T.

Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, cilt.15, sa.1, ss.512-531, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu araştırma, ortaokul öğrencilerinin Web 2.0 destekli dijital şehir tasarımı süreci aracılığıyla sürdürülebilirlik kavramlarını nasıl yapılandırdıklarını, bu süreci nasıl deneyimlediklerini ve karşılaştıkları kavramsal zorlukları incelemeyi amaçlamaktadır. Sosyal Bilgiler dersi bağlamında yürütülen çalışma, dijital araçlarla desteklenen tasarım temelli öğrenmenin, öğrencilerin sürdürülebilir şehir anlayışını geliştirmedeki rolünü pedagojik, kavramsal ve teknolojik boyutlarıyla çok yönlü biçimde ele almıştır. Araştırma, nitel bir çoklu durum deseniyle desenlenmiş; veri toplama sürecinde yapılandırılmış gözlemler, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve dijital ürün analizleri kullanılmıştır. Araştırma kapsamında toplanan veriler içerik analizi yapılarak değerlendirilmiştir. Katılımcılar, Türkiye’nin İç Anadolu Bölgesi’nde bir kamu ortaokulunda öğrenim gören 13 yedinci sınıf öğrencisinden oluşmaktadır. Bulgular, öğrencilerin çevresel sürdürülebilirlik temalarını (örneğin yeşil alanlar, yenilenebilir enerji) daha somut ve anlaşılır bulduklarını; buna karşın erişilebilirlik, toplumsal kapsayıcılık ve akıllı teknolojiler gibi soyut ve çok boyutlu temaları daha sınırlı düzeyde yansıttıklarını göstermektedir. Ayrıca, sürdürülebilirlik kavramına yönelik kavramsal yanılgıların; tek boyutlu odaklanma, sistem bütünlüğü kuramama ve bağlamdan kopuk tasarımlar gibi nedenlerle ortaya çıktığı belirlenmiştir. Araştırma bulguları, dijital tasarım süreçlerinin öğrencilerin kavramsal öğrenmelerini, çevresel sorumluluk duygularını ve yaratıcı düşünme becerilerini anlamlı biçimde desteklediğini göstermektedir. Araştırma sonuçlarına dayanarak, sürdürülebilirlik kavramlarının öğretiminde çevresel, sosyal ve ekonomik boyutların dengeli biçimde ele alınması önerilmektedir. Ayrıca, Web 2.0 tabanlı dijital tasarım ortamlarının kavramsal öğrenme ve çevresel farkındalık geliştirmede etkili biçimde kullanılmasının öğretim süreçlerine entegre edilmesi önerilmektedir. 

This study aims to examine how lower secondary students construct sustainability concepts through a Web 2.0supported digital city design process, how they experience this process, and which conceptual challenges they encounter. Conducted within the context of Social Studies, the study addresses—across pedagogical, conceptual, and technological dimensions—the role of design-based learning supported by digital tools in developing students’ understanding of sustainable cities. The research was designed as a qualitative multiple-case study; structured observations, semi-structured interviews, and analyses of digital artefacts were employed during data collection. The data gathered were analysed using content analysis. The participants comprised 13 seventh-grade students attending a public lower secondary school in the Central Anatolia Region of Türkiye. The findings indicate that students perceived environmental sustainability themes (e.g., green spaces and renewable energy) as more concrete and accessible; by contrast, they reflected more abstract and multi-dimensional themes—such as accessibility, social inclusivity, and smart technologies—only to a limited extent. In addition, conceptual misconceptions regarding sustainability were found to stem from factors including a one-dimensional focus, an inability to establish systemic coherence, and designs detached from context. Overall, the results demonstrate that digital design processes meaningfully support students’ conceptual learning, their sense of environmental responsibility, and their creative thinking skills. Based on these findings, it is recommended that environmental, social, and economic dimensions be addressed in a balanced manner in the teaching of sustainability concepts. Furthermore, the effective integration of Web 2.0–based digital design environments into instructional processes is recommended in order to enhance conceptual understanding and foster environmental awareness.