Reimagining Private International Law Through Global Value Chains

Sürdürülebilirlik çoğu zaman maddî hukuka ilişkin bir mesele olarak algılanmaktadır: çevre düzenlemeleri, insan hakları standartları veya kurumsal yönetişim kuralları gibi. Ancak bu maddî hedeflerin hayata geçirilmesi, milletlerarası özel hukukun yapısal mekanizmaları tarafından çoğu zaman sınırlandırılabilmektedir. On dokuzuncu yüzyıl Savignyen paradigmasına dayanan geleneksel milletlerarası özel hukuk kuralları, hukukî uyuşmazlıkları belirli ülkelere bağlanan, mekânsal olarak sabit olaylar şeklinde ele almaktadır. Bu tür “silo düşüncesi”, modern küresel ekonomideki güç ilişkilerini yeterince dikkate almayan bir tarafsızlık varsayımına dayanmaktadır. Oslo_SustainabilityLaw Bu çalışma, milletlerarası özel hukukun mevcut yapısının sürdürülebilirlik bakımından yapısal bir engel oluşturabileceğini ileri sürmektedir. Lex loci delicti gibi katı ülkesel bağlama noktalarına bağlılık, çok uluslu şirketlerin değer yaratımını —çoğu zaman Küresel Kuzey’de— çevresel bozulma ve sosyal zararlardan —çoğu zaman Küresel Güney’de— hukukî olarak ayrıştırabilmesine ve bu yolla hukuk düzenleri arasındaki farklılıklardan yararlanabilmesine imkân tanıyabilir. Bu parçalanma, küresel eşitsizliklerin devamına katkıda bulunmakta ve bütüncül bir sürdürülebilirlik hukukunun gelişmesini zorlaştırmaktadır. Oslo_SustainabilityLaw Küresel düzeyde sorumlu işletme anlayışından hareket eden bu çalışma, milletlerarası özel hukuka yönelik dönüştürücü bir yaklaşım önermektedir. Buna göre, uyuşmazlığı mekânsal bakımdan en sıkı ilişkili hukuk düzenine bağlamayı hedefleyen ihtilâf adaleti (conflicts justice) anlayışının ötesine geçilerek, sürdürülebilirlik hedeflerinin gerçekleştirilmesini dikkate alan bir maddî adalet yaklaşımına yönelmek gerekir. Bu kapsamda çalışma, milletlerarası yetki ve uygulanacak hukukun yalnızca zararın meydana geldiği yere değil, işletmenin ekonomik gerçekliğine ve kontrol yapısına bağlanmasını sağlayabilecek işlevsel bağlama noktalarının geliştirilmesini savunmaktadır. Oslo_SustainabilityLaw Milletlerarası özel hukukun pasif biçimde “haritayı okuyan” bir mekanizmadan, sürdürülebilirliğin gerçekleştirilmesine katkı sağlayan aktif bir hukukî araca dönüştürülmesi, eşitsizliklerin mevcut hukukî yapı içerisinde kendisini tekrar üretmesinin önüne geçilmesine yardımcı olabilir. Çalışma, sürdürülebilirlik hukukunun etkili olabilmesi için milletlerarası özel hukukun tarafsızlık iddiasının yeniden değerlendirilmesi ve küresel tedarik zincirlerinde düzenleyici kurallardan kaçınmayı önleyecek biçimde yeniden tasarlanması gerektiği sonucuna ulaşmaktadır. Böyle bir yaklaşım, hukuk dünyasının konferansın öngördüğü “güvenli ve adil dünya” hedefiyle daha güçlü biçimde uyumlaştırılmasına katkıda bulunabilir.