Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Huzur Adlı Romanında Mekânın Poetikası
Söylem Filoloji Dergisi, cilt.11, sa.2, ss.1221-1241, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 11 Sayı: 2
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.29110/soylemdergi.1923028
- Dergi Adı: Söylem Filoloji Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), MLA - Modern Language Association Database, TR DİZİN (ULAKBİM), MLA International Bibliography
- Sayfa Sayıları: ss.1221-1241
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Ankara Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışma, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Huzur adlı romanında yer alan mekânları, Gaston Bachelard’ın Mekânın Poetikası adlı yapıtında geliştirdiği fenomenolojik mekân yaklaşımı çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Fransız filozof Gaston Bachelard, Mekânın Poetikası (La Poétique de l’espace) adlı yapıtında, mekânın insan zihni ve ruhu üzerindeki etkilerine fenomenolojik bir bakışla yaklaşır ve ev, köşe, yuva, sandık ve manzara/tabiat gibi alanları, insanın hatıralarını, bilinç durumlarını ve düş gücünü şekillendiren yaşantısal mekânlar olarak ele alır. Tanpınar’ın, bireyin ruhsal derinliklerine odaklandığı Huzur romanında yer alan ve karakterlerin iç dünyasıyla özdeşleşen mekânlar da imgesel açıdan zengin bir yapıya sahiptir. Romanda yer alan mekânlar yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda düşsel, duygusal, estetik ve ontolojik boyutlarda değerlendirilebilecek nitelikler taşır. Dolayısıyla romanın mekânları, Bachelard’ın ortaya koyduğu poetik mekân kategorileri çerçevesinde bir incelemeye olanak tanır. Bu doğrultuda, Bachelard’ın kavramsallaştırdığı mekânlar, Huzur romanındaki kapalı ve açık mekânlara uygulanarak fenomenolojik bir çözümlemeye tabi tutulmuştur. Huzur’daki mekânların yalnızca olayların geçtiği fiziksel yerler olmadığı; karakterlerin kimlik oluşumlarını, duygusal durumlarını, hafıza ve aidiyet ilişkilerini yansıtan, Bachelard’ın belirttiği üzere imgelemde şekillenen, poetik ve yaşantısal derinliğe sahip alanlara dönüştüğü görülmüştür.
This study aims to examine the spaces featured in Ahmet Hamdi Tanpınar’s novel Huzur within the framework of Gaston Bachelard’s phenomenological approach to space. The phenomenological approach considers space through the lens of a person’s experiences, perceptions, and emotions. In his work The Poetics of Space, Bachelard examines the effects of space on the human mind and spirit through imagery. According to Bachelard, spaces such as the home, the corner, the nest, the chest, and the landscape/nature are shaped by memories, emotions, and the power of imagination. Accordingly, the spaces in the novel Huzur are places of intense imagery that merge with the inner worlds of the fictional characters, offering the reader a multi-layered reading experience. Indoor spaces foster feelings of security, refuge, privacy, and belonging, and provide an opportunity to confront the past. Open spaces, on the other hand, stimulate the process of imagination, creating a sense of expansiveness in the individual’s psyche. Consequently, the novel allow for an examination within the framework of Bachelard’s concepts of poetic space. This study first examines the historical evolution of the concept of space, then explains its place within Bachelard’s phenomenology, and finally analyzes the novel in light of key conceptions of space. It has been observed that the spaces in Huzur are not merely backdrops against which events unfold, but rather serve to illuminate the psychology of the fictional characters; they reflect the characters’ identity formation, emotional states, and their relationships with memory and belonging; and they are transformed into places that are reimagined through various assumptions and thus appropriated in different ways.