Tarımsal Pazarlamada Mevcut Durum ve Gelecekteki Trendler

Türkiye Ziraat Mühendisliği X. Teknik Kongresi , Ankara, Türkiye, 13 - 17 Ocak 2025, ss.780-815, (Tam Metin Bildiri)

Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
Basıldığı Şehir: Ankara
Basıldığı Ülke: Türkiye
Sayfa Sayıları: ss.780-815
Ankara Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Dünyada küreselleşmenin hız kazanması, ekonomik ve siyasi konjonktür, sıcak ve soğuk savaşların hayat bulması, yakın dönemde yaşanan COVID-19 gibi sarsıcı pandemi olasılıkları, küresel ısınma ve iklimdeki çarpıcı değişimler, tarım sektöründe arz-talep dengesizlikleri, tarımsal ürün-gıda fiyatlarındaki dalgalanmalar, pazarlama marj düzeyleri ve gıda güvenliği, bilim ve teknolojideki ilerlemelere bağlı olarak uygulama alanı artan dijitalleşme düzeyi tarımsal pazarlamayı her zaman ülkelerin gündeminde tutmaktadır. Üretici ve tüketici arasındaki alım-satım ile ilgili işletmecilik faaliyetlerini ifade eden tarımsal pazarlama, aynı zamanda bu faaliyetlerle ilgili hukuki yapı, mevzuat, piyasalardaki davranışsal özellikler, teknolojik ve inovatif süreçle de doğrudan ilişkilidir. İşletmelerin yapısal özellikleri örneğin; işletme ölçeği, istihdam yapısı, finansman, teknoloji kullanımı, piyasalara uyum yeteneği, kurumsallaşma durumu, pazarlama stratejisi ve altyapısı gibi unsurlar tarımsal ürün piyasalarında hem pazarlama sistemlerinin tiplerini hem de üreticilerin pazarlamadaki rollerini ve başarılarını yönlendirmektedir.

Tarımsal pazarlama, geleneksel ve yeni nesil pazarlama yöntemleri olarak iki boyutta ortaya konulabilir. Geleneksel boyutta günümüze kadar gelen oluşumlar, yeni nesil pazarlama yöntemleri ise günümüzden geleceğe doğru tarımsal ürün-gıda piyasalarını etkileyecek araçları içermektedir. Bilindiği üzere geleneksel pazarlamada, farklı ülkelerde tarımsal ürün ve gıda piyasalarında ağırlıkları değişen oranlarda kamu ve özel teşebbüsler ile üretici organizasyonları faaliyette bulunmakta, kimi ülkelerde kamu ya da özel teşebbüsleri ön planda iken, örgütlenme kültürünün yüksek olduğu toplumlarda ise üretici organizasyonlarının etkili olduğu görülmektedir. Tarımsal ürün ve gıda piyasalarındaki kurumsal farklılıklar tarımsal pazarlama sistemini de birbirinden ayırmaktadır. Nitekim, Türkiye’de tarımsal ürün ve gıda piyasalarıyla ilgili kamu teşebbüsleri 1980 sonrasında özelleştirme kapsamına alınırken, bir bölümü günümüzde Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı ve ilgili kuruluşlar olarak faaliyetlerini sürdürmektedirler. Kooperatifler ve üretici/yetiştirici birlikleri gibi üretici örgütleri, toptancı halleri, pazarlar, ticaret borsaları, elektronik ticaret, sözleşmeli üretim, şirketler, aracı kurumlar ve perakendeciler tarımsal pazarlamada faaliyet gösteren önemli diğer yapılardır. Yeni nesil pazarlama yöntemleri, tarımsal pazarlamanın geleceğinde uygulama olanakları artacak araçları ifade etmektedir. Bu araçlar; metaverse, sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik, blokzincir, yapay zeka, deneyimsel pazarlama, chatbot, büyük veri, gerilla pazarlama, etkileşimli (viral) pazarlama, influencer pazarlama, nöro pazarlama, becon teknolojisi, giyilebilir teknolojiler, fijital pazarlama, duyusal pazarlama, 3D yazıcılar, niş pazarlama, webinar pazarlamadır. Dijital teknolojiyi izleme ve yararlanma düzeyi yeni nesil pazarlama araçlarının efektif olarak kullanımını arttırabilecektir. Bu süreçte geleneksel yapıların yanı sıra yeni nesil pazarlama yöntemlerine entegrasyon ve pazarlamada inovasyon gelecek açısından daha fazla önem kazanacaktır. Bu yöntemler pazarlamaya sağladığı hız, alıcıya erişim, maliyet, markalaşma, iletişim, güven ve izlenebilirlik gibi birçok konuda işletmelere avantaj sağlayabilecektir.

Güçlü kurumsal yapıların azlığı, mevzuata aykırı uygulamalar, taklit ve tağşiş, kayıt dışılık, toptan pazarlardaki düşük işlem hacimleri, üretici örgütlerinin düşük pazar payları, elektronik ticaretten yararlanma düzeyinin zayıflığı, yeni nesil pazarlama yöntemlerini kullananların sınırlılığı, yüksek pazarlama marjları ve ürün kayıpları tarımsal pazarlamanın halen tartışılan konuları arasındadır. Bununla birlikte, tarımda pazarlamada sorunların çözümünde en önemli parametrelerin üreticilerin kurumsallaşması, işletmelerin yönetimsel ve finansal açıdan geliştirilmesi, tarımsal örgütlerde gıda güvenliği, markalaşma, dijitalleşme ile üreticilerin kurumsallaşmasını sağlayacak tarımsal destekler-politikalar üzerinde çalışılması önerilmektedir. Konu ile ilgili alan taraması ve veri tabanlarının incelendiği derleme niteliğindeki çalışmada, tarımsal pazarlama sistemleri, sorun alanları ve önerilerin tartışılması hedeflenmiştir.