Mahkeme Kararları Perspektifiyle Sağlık Çalışanları ve Kurumlar Açısından Tıbbi Müdahalelerde Bilgilendirilmiş Rızanın Önemi: Kesitsel Analiz

Berberoğlu N., Cantürk G.

Türkiye Klinikleri Tıp Etiği-Hukuku Tarihi Dergisi, cilt.34, sa.1, ss.1-8, 2026 (TRDizin)

Özet

Sağlık hizmetlerinin itinalı şekilde sunulmasının son derece önemli olduğu düşünüldüğünde, sağlık hizmetlerinde hassas bir konuma sahip olan tıbbi müdahalede bilgilendirilmiş rıza konusu; sağlık çalışanları, kurumlar ve hastalar açısından dikkatleri çekmektedir. Tıbbi müdahale; alanında yetkisi olan sağlık meslek mensubu tarafından, hastadan alınmış bilgilendirilmiş rızanın mevcudiyeti, tıbbi endikasyonun varlığı ve yapılacak müdahalenin güncel manada kabul edilen tıbbi kural ve standartlara riayet edilmek suretiyle özenli bir biçimde uygulanması gibi unsurların, birlikte varlığı hâlinde hukuka uygun kabul edilmektedir. Tıbbi müdahalenin bir parçası hâline gelen bilgilendirilmiş rıza kavramı ise birçok açıdan önemli bir konu olarak hastaların, hasta yakınlarının, sağlık profesyonellerinin ve kurumların karşısına çıkmaktadır. Bilgilendirme yapılmadan, rıza alınmadan gerçekleştirilen tıbbi müdahaleler; kişinin onuruna dokunan bir hak ihlali biçiminde tezahür edeceğinden, bu durum kişilerin mahkemede hak aramalarına varabilecek bir sürecin tetikleyicisi de olabilmektedir. Çalışmada, konunun öneminin ortaya konulması bağlamında bilgilendirilmiş rızaya ilişkin bilgi sunumu yapılmış, Danıştay ve Yargıtay kararları incelenerek bilgilendirilmiş rıza muhtevalı davalar analiz edilmiş ve konuya ilişkin bulgular grafiklerle gösterilerek özetlenmiştir. Mahkemeye taşınan davaların çoğunun, birinci derece mahkemelerinde idare lehine sonuçlandığı fakat Danıştay aşamasında bu kararların önemli bir kısmının davacı lehine bozulduğu; Yargıtay kararlarının ise çoğunluğunun davacı lehine sonuçlandığı tespit edilmiştir. Görülen dava dosyalarında diğer alanlara nazaran cerrahi ve girişimsel alanlardaki dosya sayısının fazla olduğu görülmüştür. Bilgilendirilmiş rızaya ilişkin hususların dava sonucuna ciddi manada etki ettiği, sağlık çalışanları ve kurumlar açısından hukuki sorumluluk doğurduğu, konuyla alakalı birçok dava olduğu görülmektedir. Bilgilendirme konusuna ve rıza alımına önem verilmeli, konuya dair eğitimler yapılmalı, özellikle büyük ölçekli sağlık hizmet sunumu yapılan sağlık kuruluşlarında bu eğitimler artırılmalıdır.
Considering the importance of providing health services with care, the issue of informed consent in medical intervention, which has a sensitive position in health services, attracts attention from the perspective of health professionals, institutions and patients. Medical intervention is considered lawful when there are elements such as the presence of informed consent obtained from the patient by a healthcare professional who is authorized in the field, the presence of a medical indication and the meticulous implementation of the intervention in accordance with currently accepted medical rules and standards. The concept of informed consent, which has become a part of medical intervention, is an important issue for patients, their relatives, health professionals and institutions in many respects. Medical interventions performed without informing and obtaining consent; since it will occur in the form of a violation of rights that harms the dignity of the person, this situation can also trigger a process that may lead to individuals seeking their rights in court. In the study, information on informed consent was presented in the context of revealing the importance of the subject, the decisions of the Council of State and the Court of Cassation were examined and cases containing informed consent were analyzed, and the findings on the subject were summarized by showing them with graphs. It has been determined that most cases brought to court are decided in favor of the administration in the first-instance courts, but a significant portion of these decisions are overturned in favor of the plaintiff at the Council of State stage, while the majority of the Court of Cassation decisions are found to be in favor of the plaintiff. It has been observed that among the adjudicated case files, the volume of cases pertaining to surgical and interventional fields is higher compared to other specialties. It is seen that issues related to informed consent seriously affect the outcome of the case and create legal liability for healthcare professionals and institutions, and there are many cases related to the subject. Importance should be given to the issue of informing and obtaining consent, training should be provided on the subject, and this training should be increased, especially in health institutions that provide large-scale health services.