Fideliklerde Görülen Hastalık ve Zararlılarla Mücadele
in: Sebzelerde Fide Yetiştiriciliği-2, Halit Yetişir,Ş. Şebnem Ellialtıoğlu, Editor, Gece Kitaplığı, Ankara, pp.507-625, 2022
- Publication Type: Book Chapter / Chapter Vocational Book
- Publication Date: 2022
- Publisher: Gece Kitaplığı
- City: Ankara
- Page Numbers: pp.507-625
- Editors: Halit Yetişir,Ş. Şebnem Ellialtıoğlu, Editor
- Ankara University Affiliated: Yes
Abstract
Sürdürülebilir tarımda bitki sağlığı, gıda güvenliği, biyoçeşitliliğin korunması ve ekosistem kaynaklarının korunması küresel ölçekte önemli unsurlardır. FAO konferansında 2020 yılı “Uluslararası Bitki Sağlığı” yılı olarak ilan edilmiştir. Türkiye’nin de taraf olduğu Paris İklim Anlaşması ve Yeşil Mutabakat Eylem Planı kapsamında, AB ülkeleri karbon emisyonlarını 2030 yılına kadar %55 oranında azaltmayı ve 2050 yılına kadar ise karbon nötr olmayı hedeflemektedir. Tarımsal üretim sürecinde pestisitlere alternatif sağlıklı ve çevre dostu yöntem ve stratejiler yeşil dönüşüm perspektifinde önem arz etmektedir. Tarım ürünlerinde, hastalık ve zararlıların yol açtığı ekonomik kayıplar en önemli sorunlar arasındadır. Bitki patolojinde tarihsel sürece bakıldığında, epidemiyolojik hastalıkların, günümüzde de halen insanlık için tehdit olmayı sürdürdüğü görülmektedir. Tarımsal mücadele yöntemleri arasında en çok kimyasal mücadele yöntemi tercih edilmektedir. Pestisitlerin insan sağlığı ve çevre üzerindeki olumsuz etkileri, organizma direnci, üründe fitotoksisite, kalıntı gibi bazı sorunlar nedeniyle, fungisitler dahil olmak üzere pestisitlerin kullanımı, başta Avrupa Birliği olmak üzere birçok ülkede giderek artan bir şekilde sınırlandırılmaktadır. Hastalık ve zararlı yönetiminde, önleyici, iyileştirici taktik ve stratejileri birleştiren çevreye duyarlı Entegre Zararlı Yönetimi (IPM) yönetim sisemleri ön plana çıkmaktadır. Hastalıklarla mücadelede çevre dostu sürdürülebilir bu yöntemler ekosistemde var olan dengenin sürekliliğinin sağlanmasında önemli bir faktördür. Mikrobiyal kökenli ürün ve yöntemlerin geliştirilmesi bu bağlamda ayrı bir öneme sahiptir. Hastalıkların kontrolünde çok sayıda biyokontrol ürünü mevcut olup, bunların çoğu Trichoderma spp., Gliocladium spp. dahil olmak üzere antagonist fungusları ve Pseudomonas spp. ve Bacillus spp. gibi bazı bakterileri içermektedir. Bununla birlikte, bitki büyümesini hızlandırıcılar, bitki güçlendiriciler (biyostimülanlar) veya toprak düzenleyiciler olarak kullanılan biyolojik ürünler de mevcuttur. Tarımsal alanlarda faydalı organizmalara sıklıkla yer vererek, kimyasal kullanımının azaltılması sürdürülebilir tarım hedeflerindendir. Fide sağlığı başarılı bir üretim sürecinin temel unsurlarından biridir. Genç fideler fungus, virüs, bakteri ve abiyotik stres faktörlerine duyarlıdır. Günümüzde kontrollü koşullarda üretimleri gerçekleştirilen hazır fidelere duyulan talep her geçen gün artmaktadır. Hazır fide üretim süreci hastalık ve zararlılardan ari, kaliteli, sağlıklı, homojen ve aşılı fide temin olanağı sağladığından ayrı bir sektör olarak 1990’lı yıllardan beri büyük gelişme göstermiştir. Fide üretiminde hastalık ve zararlıları önlemek veya minimum seviyede tutmak için sanitasyon tedbirleri büyük öneme sahiptir. Fidelik toprağının dezenfeksiyonu ve temiz tohumluk kullanımı sağlıklı fide üretiminde en önemli faktörlerdir. Fideliklerde yetiştirme ortamlarının fiziksel ve kimyasal özelliklerini iyileştiren, makro ve mikro besin elementlerinin elverişliliğini artıran iyi dezenfekte edilmiş torf ve kompost kullanımı da sağlıklı fide üretimine katkı sağlayacaktır. Bu bölümde sebze fide yetiştiriciliğinde fungal, bakteriyel, viral hastalıklar ve zararlıların mücadelelerine yönelik güncel bilgiler verilmiştir. Kimyasal mücadelede, aktif bileşenler ilgili birimler tarafından sürekli güncellenmektedir. Bu nedenle hastalık ve zararlıların mücadelesi, Bakanlık tarafından tavsiye edilen Zirai Mücadele Teknik Talimatları’na uygun olarak yapılmalıdır (https://bku.tarimorman.gov.tr/).