Türkiye’nin Büyük Barınma Krizi: Siyasal İktisat Temelli Bir Değerlendirme
Mülkiye Dergisi, cilt.50, sa.3, ss.713-755, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 50 Sayı: 3
- Basım Tarihi: 2026
- Dergi Adı: Mülkiye Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.713-755
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Ankara Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu makale, Türkiye’nin son yıllarda yaşadığı şiddetli barınma krizini karşılaştırmalı bir perspektifle incelemekte, krizin boyutlarını ortaya koymakta ve kriz dinamiklerine siyasal iktisat temelli bir açıklama çerçevesi getirmektedir. Güncel konut krizi literatürü büyük ölçüde ileri kapitalist ülkelerin deneyimlerinden hareketle şekillenmiş olup mortgage piyasası dinamikleri ve refah rejimlerinin dönüşümüne vurgu yapmaktadır. Bu faktörlerin geçerli olmadığı Türkiye, 2019 yılından bu yana benzersiz bir konut krizine tanık olmaktadır. Türkiye OECD ülkeleri arasında reel konut fiyatları ve kira artışında açık ara liderdir, kişi başına konut üretiminde göreli yüksek performans sergilemeye devam etmektedir ve konut sahipliği oranında Avrupa’da en sert düşüş yaşanan ülkeler arasındadır. Makale, bu paradoksu açıklamak üzere birbirine bağlı iki dinamiğe dikkat çekmektedir. Bunlardan ilki, AKP döneminde konut sektörünün kapsamlı bir neoliberal yeniden yapılandırmadan geçirilerek konutun bir varlık sınıfı haline gelmesidir. TOKİ’nin piyasa yapıcı bir kuruma dönüşümü, kentsel dönüşüm programı ve yatırım yoluyla vatandaşlık uygulaması bu sürecin temel bileşenleridir. İkinci dinamik, 2018 döviz krizinin ardından bağımlı finansallaşma rejiminin yapısal darboğazlarına verilen ‘düşük faiz politikası’ yanıtının konut piyasasında emsalsiz bir varlık enflasyonuna yol açmasıdır. Barınma krizinin kökeninde konutun bir yatırım aracı haline gelmiş olması yatmaktadır. Konut fiyatları bir kez kontrolden çıktıktan sonra hükümetin barınma kriziyle mücadele kapsamında devreye soktuğu kira tavanı, sosyal konut kampanyaları ve sübvansiyonlu kredi paketleri gibi araçlar sorunun kökenine dokunmadıkları ölçüde etkisiz olmuşlardır. Bulgular, konut krizi literatüründe gelişmekte olan ülkelerin deneyimlerine odaklanan çalışmaların ve de Türkiye’nin barınma krizi deneyiminin boyutlarına, mekânsal örüntülerine ve toplumsal sonuçlarına daha yakından bakan nicel/nitel çalışmaların gerekliliğine işaret etmektedir.