Kurumsal Uyumdan Mimari Uyuma: Sanal Paralar Neyi Değiştiriyor?

Kadıoğlu Kumtepe C. Ç., Başol O.

Future of Money and Payments, İstanbul, Türkiye, 23 Ekim 2026, (Yayınlanmadı)

  • Yayın Türü: Bildiri / Yayınlanmadı
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Ankara Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Yirminci yüzyılın sonları, Lawrence Lessig’in “kod yasadır” (code is law) paradigmasıyla şekillenmiştir; bu paradigma, yazılım mimarisinin davranışları tıpkı hukuki kurallar kadar güçlü bir şekilde düzenlediğini ve genellikle hukuka getirilen kısıtlamalardan muaf kaldığını öne sürer. Merkez bankası dijital para birimleri (“CBDC”), kodun yalnızca bir yasa değil, bizzat yasal ödeme aracı (legal tender) haline gelmesiyle bu tezi bir üst seviyeye taşır. Dolayısıyla, CBDC’lerin kodu yalnızca dijital davranışları değil, ekonomik yaşamın kendisini de düzenler. İhraç eden taraf, politikalarını doğrudan ödeme aracının içine işleyebilir. Bu tür bir yerleşik tasarım; parasal, mali veya sermaye kontrolüne ilişkin amaçlar dahil olmak üzere pek çok hedefe hizmet edebilir. Ancak bu makale, kara para aklamanın önlenmesi ve terörizmin finansmanıyla mücadele (AML/CFT) konusunu en kritik örnek olarak ele almaktadır; zira en önemli sonuçlar doğuran kuralların bizzat paranın koduna işlendiği alan burasıdır. AML/CFT uyumunun güçlendirilmesi CBDC’lerin sağladığı faydalardan biri olarak görülse de, bu makale; politikaların hukuki süreçler yerine mimari aracılığıyla dayatılmasının hem hukuki açıdan yetersiz olduğunu hem de kendi amacına aykırı sonuçlar doğurduğunu savunmaktadır. Söz konusu yetersizlik, para birimi sınırları aştığında daha da derinleşmektedir.

The late twentieth century was shaped by Lawrence Lessig’s paradigm that “code is law” asserting that software architecture regulates conduct as powerfully as legal rules, and often escapes the constraints imposed on law. Central bank digital currency (“CBDC”) escalates the thesis since the code becomes not merely law but the legal tender. Therefore, the CBDCs’ code does not merely regulate digital behaviour; it regulates the economic life. The issuer can write policy directly into the instrument of payment. Such embedded design could serve many ends including monetary, fiscal, or the control of capital purposes. However, this paper takes anti-money-laundering and counter-terrorist-financing (AML/CFT) compliance as its sharpest case, because that is where the most consequential rules are coded into the money itself. Although augmentation of AML/CFT compliance is one of the perceived benefits of the CBDCS, this paper argues that enforcing policy through architecture rather than legal process is both legally deficient and self-defeating. The deficit deepens once the currency crosses borders.