Akademik Veri Yönetim Sistemi
SAĞLIK VE BİLİM 2025-KANSERİN MOLEKÜLER TEMELLERİ, Doç. Dr. Aylin KANLI Doç. Dr. Banu İSKENDER İZGİ, Editör, EFE AKADEMİ, İstanbul, ss.464-476, 2025
Kanser, günümüzde dünya genelinde en önemli halk sağlığı sorunlarından biri olarak kabul edilmektedir. Dünya Sağlık Örgütü (World Health Organization, WHO) tarafından yayımlanan küresel sağlık istatistiklerine göre, 2020 yılı itibarıyla kanser, kardiyovasküler hastalıklardan sonra dünya genelinde ölüme yol açan hastalıklar arasında ikinci sırada yer almaktadır. Artan yaşam süresi, çevresel faktörler, yaşam tarzı değişiklikleri ve genetik yatkınlıklar, kanser insidansının küresel ölçekte artmasına katkıda bulunan başlıca etmenlerdir. Geleneksel kanser tedavisi yöntemleri arasında cerrahi müdahale, kemoterapi ve radyoterapi yer almakla birlikte, bu yöntemlerin etkinliği bireyler arasında büyük farklılıklar göstermektedir. Aynı tedavi rejiminin bazı hastalarda yüksek etkinlik gösterirken, diğer hastalarda yetersiz kalması veya ciddi toksisitelerle sonuçlanması, bireyler arası biyolojik farklılıkların klinik sonuçlar üzerindeki belirleyici rolünü ortaya koymaktadır. Bu farklılıkların temelinde ilaçların farmakokinetik ve farmakodinamik özellikleri ile bireysel genetik varyasyonlar önemli bir yer tutmaktadır. Bu büyük farklılıkların temelinde bireysel genetik varyasyonlar, ilaçların etkililiği, metabolizması ve yan etkileri önemli bir rol oynamaktadır. İşte bu noktada farmakogenomik, bireyselleştirilmiş tıp anlayışının önemli bir parçası olarak kanser tedavisinde devreye girmektedir. Farmakogenomik, kanser tedavisinde bireyselleştirilmiş yaklaşımlar geliştirmeyi amaçlayan bir alandır. Bu alan, kanser hastalarının genetik özelliklerine göre en uygun tedavi yöntemlerini belirlemeye yardımcı olmaktadır. Genetik varyasyonların hastalık seyri, tedavi yanıtı ve yan etkiler üzerindeki etkisi, farmakogenomik çalışmalarla daha iyi anlaşılmaktadır. Tarihsel olarak, bu alan, ilaç metabolize eden enzimlerde genetik varyantlar taşıdığı tespit edilen bazı bireylerde görülen ciddi advers ilaç reaksiyonlarının gözlemlenmesiyle başlamıştır ve bilimsel bir alan olarak, insan genomunun dizilenmesinden bu yana hızla ilerleme kaydetmiştir. (World Health Organization (WHO). Cancer. Global Health Estimates 2020). Collins FS, Varmus H. A new initiative on precision medicine. N Engl J Med. 2015.) (Relling MV, Evans WE. Pharmacogenomics in the clinic. Nature. 2015.)