Akademik Veri Yönetim Sistemi
III. Uluslararası Gayrimenkul Geliştirme ve Yönetimi Konferansı, Ankara, Türkiye, 1 - 04 Şubat 2023, cilt.2, ss.385-412, (Tam Metin Bildiri)
Kentsel dönüşüm projeleri yeniden kaynak yaratılmasına ve kaynakların yeniden dağıtılmasına neden olmaktadır. Bu nedenle projelerin başarıyla tamamlanmasında adil bir finansman sisteminin geliştirilmesi son derece önemlidir. Dünyanın birçok ülkesinde kentsel dönüşüm proje maliyetinin yaratılan yeni kaynaklarla oluşan değer artışını aşmaması ve oluşan değer artışının adaletli bir şekilde dağıtılması sağlanabilmektedir. Türkiye’de ise kentsel dönüşüm aynı zamanda afet riskinin ortadan kaldırılmasıyla ilgili olduğu için devlet tarafından kira yardımı ve faiz desteği gibi nakden hibeler ve diğer vergi ve harç muafiyetleri ile teşvik edilmektedir. Bunun yanında, proje alanındaki Hazine taşınmazları ile proje geliştirme ve yapım maliyetinin doğrudan kamu tarafından sağlanması gibi yöntemlerle kaynak oluşturulmaktadır. Buna karşın, Türkiye’de literatürdeki en tartışmalı konular arasında kentsel dönüşüm alanlarında oluşan değer artışının kimin lehine dağıldığıdır. Bu doğrultuda araştırmada, kentsel dönüşüm alanlarındaki finansal harcamaların ve projenin yarattığı değer artışının kimin lehine kullanıldığına ilişkin üç farklı kentsel dönüşüm projesindeki finansman kaynaklarının incelenmesi ve birbiriyle karşılaştırılması suretiyle projelerin gelir gider dengesi ve projelerdeki hibelerin bu denge içerisinde payına ilişkin bir değerlendirme yapılması amaçlanmaktadır. Örnek projelerdeki değer artışının kimin lehine ve nasıl kullanıldığı, hibelerin çeşitlerine göre proje finansmanındaki oranı incelenmiştir. Bu yolla Türkiye’deki kentsel dönüşüm projelerindeki finansman kaynakları ile değer artışına ilişkin nicel sonuçlara dayalı tartışma gerçekleştirilmiştir. Son olarak projelerin finansman kaynaklarına yönelik genel bir değerlendirme yapılarak öneriler ortaya konulmuştur.
Urban transformation projects cause re-source creation and redistribution of resources, making it extremely important to develop a fair financing system in completing those projects. In many countries, it can be ensured that the cost of the urban transformation project does not exceed the value increase created by the new resources and that the resulting increase in value is distributed fairly. However, in Turkey, the state provides cash grants such as rental assistance or interest support and tax and, in some cases, grants fee exemptions for urban transformation applications. Furthermore, resources are transformed by privatising the Treasury properties in the project area. Putting these together, it is shown that studies need to comprehensively analyse the current situation based on quantitative data on rent and the distribution of this rent in urban transformation areas, which is among the most controversial issues in Turkish-related literature. In this context, this research aims to evaluate the projects' income-expenditure balance and the share of the grants in the projects. This allows for the examination and comparison of financing sources in three different urban transformation projects. At the same time, this approach identifies who is in favour of the projects and how the increase in value in the sample projects is used; the ratio in project financing according to the types of grants was examined. In this direction, a general evaluation was made by integrating the findings and analyses from all selected project areas. Eventually, the quantitative findings will provide opportunities for discussion on financial resources and value increases in urban transformation projects in Turkey. Finally, new proposals for the financing resources of the projects were put forward.