Türkiye-İsveç ilişkileri (1918-1938)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EVREN KÜÇÜK

Danışman: NEŞE ÖZDEN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu doktora tez çalışmasında, 1918-1938 yıllarını kapsayan Türkiye-İsveç ilişkileri dört bölüm altında incelenmiştir. Birinci bölümde Osmanlı-İsveç ilişkileri ele alınarak I.Dünya Savaşı yıllarında hem İsveç Kızılhaçı'nın hem de İsveç Dışişleri'nin bünyesindeki B-Bölümü'nün Türk savaş esirlerine yardımları, Çanakkale Savaşı'nda İsveçli görevlilerin (örneğin Eianar af Wirsen, Yüzbaşı Fevrell, Otto Broman) askeri faaliyetleri, İsveç'in Ermeni olaylarına yaklaşımı karşısında Stockholm'deki Osmanlı Elçileri Mustafa Şekip Bey ve Cevad Bey'in diplomatik kanalları açık tutarak tekzib ve bilgilendirmeye önem vermesi ele alınmıştır. Ayrıca I. Dünya Savaşı sırasında tarafsız bir ülke olan İsveç'in —çeşitli ülkelerde Osmanlı Devlet'nin menfaatlerini üstlenmesi kapsamında— temsil ettiği diplomatik temsil misyonları da bu bölümde değerlendirilmiştir.İkinci bölümde TBMM Hükümeti-İsveç ilişkileri çerçevesinde Stockholm ve İstanbul'a gönderilen Cossva Ansksvard (1917-1920) ve Gustaf Oscar Wallenberg (1920-1930) isimli elçileri faaliyetleri, Lozan Konferansı'nda İsveçli diplomatların kapitilasyonlar lehine çalışmalarına değinilmiştir. Üçüncü bölümde Cumhuriyet'in ilk on yılında Türk-İsveç ilişkilerindeki çok yönlü gelişmeler ve bu kapsamda ilk dostluk antlaşması, Musul sorununda İsveçli diplomatların faaliyetleri, İsveç sermayesinin Irmak-Filyos ve Fevzipaşa (Keller)-Diyarbakır demiryolu yatırımları, iki ülke arasındaki ekonomik ilişkiler ve gerçekleştirilen ziyaretler açıklanmıştır. Dördüncü bölümde ise İsveç Veliahdı Gustaf Adolf'un 1934 yılındaki Türkiye ziyareti, İsveç telefon şirketi Ericsson'nun Türkiye'deki yatırımları, Türkoloji konuları ve M.Kemal Atatürk'ün ölümünün İsveç'teki yankıları gibi 1930'lu yılları etkileyen muhtelif olaylar ele alınmıştır. Türkiye-İsveç ilişkilerinin 1918-1938 yılları arasındaki farklılaşmasına bakıldığında, başlangıçta dünya savaşı gündemi ağırlık taşırken TBMM Hükümeti döneminde ise özellikle Lozan çerçevesindeki Türk-İsveç diplomasisi ön plana çıkmıştır. Cumhuriyetle birlikte demiryolu ve ticaret konularındaki ekonomik ilişkiler, diplomatik ve kültürel ziyaretler iki ülkenin güçlenmesine katkı sağlarken, özellikle 1934 yılında İsveç Büyükelçiliği'nin Ankara'da açılması ile iki ülke arasındaki etkileşim daha kalıcı ve çeşitli bir yapı kazanmıştır. Anahtar Kelimeler: Ericsson, Gustaf Adolf,Gustaf Oscar Wallenberg, İsveç, Layık Mukbil, Musul,Türkiye.