Gıda reklamlarının çocukların beslenmesi üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUBA YAĞCI YILMAZ
Danışman: AYŞE SELDA TEKİNER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Ankara ili, Keçiören ilçesine bağlı ortaokullardaki ortaokul 1.sınıfında (2004 doğumlu) okuyan öğrencilerin televizyon izleme oran ve sürelerini, hangi reklam türlerini daha çok izlediklerini, hangi ürün grubu reklamların üzerlerinde daha etkili olduğunu, gıda tercihlerinde reklamların etkisini ve ailelerini hangi ürün gruplarını satın alma yönünde etkilediklerini araştırmaktır. Ayrıca çevresel ve sosyoekonomik durumun, beslenme alışkanlıklarının ve beslenme hakkındaki bilgi düzeylerinin yukarıda saydığımız davranışlar üzerindeki etkilerini ve tüm bu durumlar üzerinde reklamların rolünün incelenmesi hedeflenmektedir. Gereç-yöntem: Çalışmada tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma örneklemini oluşturan Ankara ili Keçiören İlçesi'nde yer alan ortaokullarda öğrenim gören 2004 doğumlu ortaokul 1.sınıf öğrencilerine gıda reklamlarının çocukların beslenmesi üzerindeki etkilerini belirlemeye yönelik 31 madde ve 3 alt boyuttan (kişisel bilgiler, reklam ve beslenme alışkanlıklarını belirlemeye yönelik) oluşan anket uygulanmıştır. Anket maddeleri, boyutları, kaynak taraması, alanında 4 uzman görüşü (aile hekimliği, halk sağlığı, biyoistatistik, psikolojik ve rehber danışmanlık) alınarak oluşturulmuştur. Ankette demografik bilgileri ortaya koymak için 10 madde, televizyon ve reklam izlemeye yönelik 11 madde (evet-hayır, bazı maddeler birden fazla seçimli), sağlıklı beslenme ve sağlıklı gıda maddelerinin tanınması ve reklamların beslenme alışkanlığına etkisine yönelik 10 madde (evet-hayır, bazı maddeler birden fazla seçimli) bulunmaktadır. Kullanılacak anketin iç tutarlılığı Cronbach's alfa katsayısı ile ortaya konulmuştur. Bulgular: Çalışmaya, beslenme ile ilgili tanı veya takip edilen herhangi bir rahatsızlığı olmayan, 2004 doğumlu, ortaokul 1. sınıfta öğrenim gören, kendileri ve velileri tarafından çalışmaya katılmayı kabul eden sağlıklı 746 öğrenci alınmıştır. atılımcıların %49,5 i kız öğrenciler (n=369) ve %50,5 ini ise erkek öğrenciler (n=377) oluşturmaktadır. Araştırmaya katılan öğrencilerin; televizyonda en çok izledikleri programlar cinsiyete göre değişmekte ve kızlar için çizgi filmler ön landayken, erkeklerde reklamlar ön plandadır ( ve meyve tüketir misiniz?" sorusuna verdikleri cevaplarda cinsiyete göre anlamlı olarak evet yanıtı alınmıştır ( reklamlarda gördüğünüz ürünleri satın alır mı?" sorusuna öğrencilerin ortalama %60,8'i ebeveynlerinin istedikleri reklam ürünleri almadıklarını ifade etmiştir 2=11,745; p=0,001). Sağlıklı beslenmeye dikkat edenlerin %46,3 (n=346) oranıyla büyük çoğunlukta olduğu ve sağlıklı beslenmeye dikkat eden grupta çalışmaya katılanların %50,1'inin (n=221) okulda beslenme kurallarının olduğunu belirttikleri görülmüştür. Eğitimli anne çocuklarının ortalama %57,'si (n=427) günlük sebze- eyve tükettiklerini belirtmişlerdir. En yüksek televizyon izleme oranı %62,2 (n=304) ile 1-3 saat/ gün olarak saptanırken, tüm saat aralıklarında çikolata-gofret, cips, hamburger, gazlı içecek gibi günde en az bir reklam ürünü tüketimi %65,3 (n=487) oranıyla yüksek saptanmıştır. Sonuç: Bu çalışmada, gıda reklamları ile sağlıksız beslenme arasında pozitif bir ilişki olduğu, reklamların çocukları hazır gıda, sağlıksız ve reklam ürünü gıdalarla beslenmeye özendirdiği, televizyon başında geçirilen sürenin ve seyredilen program içeriklerinin bu duruma katkı sağladığı, cips ve benzeri gıdaların, fast food tarzı yiyeceklerin ve kola vb. gazlı içeceklerin daha fazla tüketildiği gösterilmiştir. Ayrıca, ailedeki eğitim düzeyinin, ailede ve okulda beslenme kuralları olmasının sağlıklı beslenmeye yöneltmek konusunda faydalı olduğu fakat yine de hazır gıda tüketiminin önüne geçilemediği görülmüştür. Bu konuda aile içi alışkanlıkların ne denli önemli olduğunu da vurgulamak gerekir. Sağlıklı beslenmenin beraberinde obezite indeksi düşük çocukları getirdiği çalışmamızda saptanan diğer önemli bir sonuçtur.