Erken dönem Osmanlı siyaset düşüncesinin kaynakları ve özgünlüğü meselesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İSLAM TARİHİ VE SANATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYŞENUR TUBA ULUDOĞAN

Danışman: Nurullah Yazar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, erken dönem Osmanlı siyaset düşüncesini şekillendiren temel kaynakları tespit etmeyi ve bu düşüncenin özgün yönlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Selçuklu sonrası dönemde oluşan siyasal zihniyetin, İslâm siyaset düşüncesi ve Türk-İran kültürel mirası üzerinden nasıl yeniden yapılandığı incelenmiştir. Kābusnâme, Kelîle ve Dimne ve Mirʾâtü'l-Mülûk gibi eserler üzerinden yapılan çözümlemelerde, "adalet dairesi", "fütüvvet", "nefs terbiyesi" ve ahlâkî erdemler gibi kavramların dönemin siyaset anlayışındaki merkezi rolü değerlendirilmiştir. Erken Osmanlı siyaset literatürünün büyük ölçüde tercümelerden oluşmasına rağmen, bu çeviri faaliyetlerinin dönemin sosyal, ahlâkî ve siyasal kodlarına uygun biçimde yeniden üretildiği gösterilmiştir. Bu bağlamda Osmanlı siyaset düşüncesi, hilâfet ve şer'î meşruiyet temelli ile birlikte toplumsal düzen, ahlâkî sorumluluk ve yönetim pratiğiyle ilişkili çok katmanlı bir yapı olarak ortaya çıkmaktadır. Çalışma, erken Osmanlı siyasal tahayyülünü açıklarken siyasetnâmeler, ahlâk risaleleri ve tasavvufî metinler arasındaki etkileşimi de göz önünde bulundurarak dönemin özgünlüğünü teorik ve tarihsel bir çerçevede tartışmaktadır.