El-bilek ve metakarpların kemik radyografileri ve antropometrik ölçümleri ile boy ve cinsiyet tayini
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2007
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASUDE GÖKMEN KARAMAN
Danışman: YAŞAR BİLGE
Özet:7. ÖZET El-Bilek ve Metakarpların Kemik Radyografileri ve Antropometrik Ölçümleri ile Boy ve Cinsiyet Tayini Doğal felaketler ve toplu ölümler nedeniyle parçalanmış cesetlerde ya da toplu mezarlardan elde edilen iskelet kalıntılarının kimlik tesbitinde kişinin cinsiyet tayini yapmak ve boy uzunluğunu hesaplamak önemli bir sorundur. Bu amaçla gereken durumlarda kullanılmak üzere daha çok pelvis ve kafa kemikleri üzerinde çalışılarak cinsiyet tayini; uzun kemik ölçümlerinden yararlanılarak da kişinin boyunun belirlenmesi için birçok eşitlikler ve formüller meydana getirilmiştir. Pelvis ve kafa kenaMerinin bulunamadığı durumlarda veya bu kemikler dışındaki diğer vücut kemiklerinden cinsiyet tayini yapılmak istendiğinde el ve metakarp ölçümlerinden cinsiyet tayini önemli doğruluk oranlan ile yapılabilmektedir. Uzun kemiklerin bulunamadığı ya da uzun kemikler dışındaki bir kemikten boy uzunluğunu hesaplamak gerektiğinde el ve metakarp ölçümlerinden boy uzunluğu tahmini alternatif bir yöntem olarak uygulanabilmektedir. Bu çalışma canlılarda el-bilek ve metakarp 'ların kemik radyografilerinden antrpometrik ölçümler yapılması ile cinsiyet tayini ve boy uzunluğu tahmini ve ülkemize özgü verilerin değerlendirilerek Türk toplumuna ait formüller elde edilmesi amacıyla tamamı T.C vatandaşı olan yaşlan 20-69 arasında değişen 46 kadın 54 erkek toplam 100 yaşayan birey üzerinde yapıldı. Çalışma kapsamında fiziksel bir arızası bulunmayan, orta derecede sosyo ekonomik olanaklara sahip, osteoporotik değişiklikler göstermeyen bireylerin sol el- bilek grafileri çekilmiştir. 64100 olgunun boy ölçümleri 151-195 cm arasında değişmektedir. Kadınlarda boy ortalaması 163,67cm; erkeklerde boy ortalaması 175,44cm olarak bulunmuştur. Tüm toplum için ortak bir formül düşünüldüğünde; vücut kitle indeksi, el eni, 3.metakarp eni, el boyu, yaş, 2. metakarp eni, 3. metakarp boyu, kilo ve 2. metakarp boyu arasında R=0,990 (kestirim değeri ile gözlem değerleri arasındaki korelasyon) bulundu ve çoklu belirtme katsayısı (bağımsız değişkenin bağımlı değişkem açıklama miktarı) R2 = 0,9616 bulunmuştur. Sabit sayı, kilo, el boyu ve kitle indeksine ait katsayıların önemli olduğu anlaşıldı. Sonuçta adrmsal regresyon analizleri ile değişkenler seçilmiştir ve bu duruma göre boy hesaplamak için 5 adet regresyon modeli (regresyon formülü) bulunmuştur. Bu modellerden birincisinin standart sapması 5,546 olması itibari ile en zayıf modeli oluşturmakla birlikte beşinci modelin standart sapması 1,310 olması itibari ile en iyi modeli oluşturmaktadır. ikinci metakarp boyu ölçümünden oluşturulan boy tahmin formülü; Boy =74,312 + 15,140 x 2.Metakarp boyu ± 5,546 İkinci metakarp boyu ve vücut ağırlığı ölçümlerinin birlikte kullanılması ile oluşturulan boy tahmin formülü; Boy =76,947 + 12,8990 x 2.Metakarp boyu + 0,165 x vücut ağırlığı ± 5,162 ikinci metakarp boyu, vücut ağırlığı ve vücut kitle indeksi ölçümlerinin birlikte kullanılması ile oluşturulan boy tahmin formülü; Boy =161,255 + l,219x 2.metakarp boyu +1,128 x vücut ağırlığı-3.229 x Vücut kitle indeksi ± 1,343 ikinci metakarp boyu, vücut ağırlığı, vücut kitle indeksi ve el boyu ölçümlerinin birlikte kullamlması ile oluşturulan boy tahmin formülü; 65Boy = 156,552 + 0,109 x 2.Metakarp boyu + 1.113 x vücut ağırlığı -3,189 x Vücut kitle indeksi + 0,656 x el boyu ± 1,316 Vücut ağırlığı, vücut kitle indeksi ve el boyu ölçümlerinin birlikte kullanılması ile oluşturulan boy tahmin formülü; Boy = 156,595 + 1,114 x vücut ağırlığı - 3,193 x Vücut kitle indeksi + 0,692 x el boyu ± 1,310 Her iki cinsiyet için ayrı ayrı boy regresyon formülleri de hesaplanmışır. Kadınların boy uzunlukları geniş bir dağılım göstermediği için regrasyon analizi sonucunda tek bir formül bulunmuştur. Kadınlar için yapılan regresyon analizlerinde boy ile el boyu arasında çoklu korelasyon katsayısı R=0,662 ve çoklu belirtme katsayısı R2=0,438 bulunmuştur. Kadınlar için boy formülü: Boy = 81,950 + 4,729 x el boyu ± 4,154 Bununla birlikte erkeklerin dağılımı daha geniş bir aralıktadır. Analiz sonucunda altı tane regresyon formülü elde edilmiştir: Erkekler için boy formülleri; Birinci model için çoklu korelasyon katsayısı R=0,627 ve çoklu belirtme katsayısı R2=0,394; Boy= 90,154 +12,917 x 2.metakarp boyu ± 5,965 İkinci model için çoklu korelasyon katsayısı R=0,685 ve çoklu belirtme katsayısı R2=0,469; Boy= 86,153 + 11,563 x 2.metakarp boyu + 0,169 x vücut ağırhğı ± 5,639 66Üçüncü model için çoklu korelasyon katsayısı R=0,993 ve çoklu belirtme katsayısı R2=0,985 Boy= 170,784 + 0,782 x 2.metakarp boyu +1,109 x vücut ağırîığı-3,434 x vücut kitle indeksi±0,950 Dördüncü model için çoklu korelasyon katsayısı R=0,993 ve çoklu belirtme katsayısı R2=0,987 Boy=165,199- 0,028 x 2.metakarp boyu +1,100 x vücut ağırlığı -3,410 x vücut kitle indeksi + 0,591 x el boyu ± 0,914 Beşinci model için çoklu korelasyon katsayısı R=0,993 ve çoklu belirtme katsayısı R2=0,987; Boy=165,170+l,099 x vücut ağırlığı -3,409 x vücut kitle indeksi + 0,582 x el boyu±0,904 Altmcı model için çoklu korelasyon katsayısı R=0,994 ve çoklu belirtme katsayısı R2=0,988; Boy= 168,276 + 1,114 x vücut ağırlığı - 3,416 x vücut kitle indeksi + 0,689 x el boyu -0,805 x el eni ± 0,870 bulunmuştur. İstatiksel olarak bu formüllerden en güvenilir olanı altıncı modelimizdir. Çalışmamızda boy uzunluğu, el boyu(el uzunluğu), el eni (el genişliği) ölçümlerinin cinsiyete göre farklılıklar gösterdiği saptanmıştır. Boy, el boyu ve el eni ölçümleri sonucu oluşturulan cinsiyet tayini formülüne göre; kadınlarda % 82,6, erkeklerde % 81,5 ve ortalama % 82,0 olarak cinsiyet tayini yapılabileceği saptanmıştır. Kadın = 2,342 x boy + 13,433 x el boyu + 18,965 x el eni - 373,843 Erkek = 2,474 x boy +14,592 x el boyu + 21,495 x el eni - 435,257 67Kitlesel felaketlerde, doğal afetlerde ve kazalarda vücut bütünlüğünün bozulması sonucunda kişinin boy uzunluğu ve cinsiyeti tespit edilemeyebilir. Bu gibi durumlarda kişilerin sadece el ve metakarp kemikleri bulunabilir. Özellikle kimliklendirme çalışmaları açısından yararlı olacağma inandığımız cinsiyet tayini formüllerimiz aşağıda verilmiştir. Belirtilen formüllere göre yüksek doğruluk oranları ile cinsiyet tayini yapılabilmektedir. El boyu ve el eni ölçümlerinin birlikte kullanılması ile oluşturulan cinsiyet tayini formülüne göre; kadınlarda %87, erkeklerde %87 ve ortalama %87 olarak cinsiyet tayini yapılabildiği anlaşılmıştır. Kadın=25,046 x el boyu + 22,992 x el eni - 296,369 Erkek=26,856x el boyu+25,748x el eni- 348,842 3. metakarp boyu ve 3. metakarp eni ölçümlerinin birlikte kullanılması ile oluşturulan cinsiyet tayini formülüne göre; kadınlarda % 71,7, erkeklerde %74,1 ve ortalama %73 olarak cinsiyet tayini yapılabileceği anlaşılmıştır. Kadm= 41,551x 3. metakarp boyu+ 29,474x 3.metakarp eni-131,119 Erkek= 45,884x 3. metakarp boyu+ 32,025x 3.metakarp eni-159,335 2. metakarp boyu ve 2. metakarp eni paramefrelerinin birlikte kullanılması ile oluşturulan cinsiyet tayini formülüne göre; kadınlarda % 80,4, erkeklerde %81,5 ve ortalama %81 olarak cinsiyet tayini yapılabileceği saptanmıştır. Kadın= 46,839 x 2.metakarp boyu+ 38,025 x 2.metakarp eni-155,310 Erkek= 51,415 x 2.metakarp boyu + 44,657 x 2. metakarp eni-189,260 Anahtar Kelimeler: Antropoloji, kimliklendirme, cinsiyet tayini, boy tayini, metakarp ve radyografiler. 68