Majör Yanıklı (% 20 ve üzeri yanık alanı olan) Hastalarda Devam Eden Hipermetabolizma Sürecinin Biyokimyasal ve Hormonal Parametreler İle Değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İÇ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BABÜR UYGAR ÇİÇEK
Danışman: Nuray Yazıhan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışması ile majör yanık yaralanması (% 20 ve üzeri yanık alanı olan) geçiren ve Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Erişkin Yanık Merkezinde 2019-2021 yılları arasında yatarak tedavi görüp, taburcu olduktan sonra kontrole çağrılmış olan hastaların verileri dosya bazında retrospektif olarak değerlendirilerek travma sonrası süreçteki hipermetabolizmanın tespit edilmesi ve bu süreçte gelişebilecek olan sorunların (insülin direnci, nutrisyon yetersizliği vb.) öneminin açıklanması amaçlanmıştır. 2019 yılından 2021 yılı sonuna kadar olan süre içerisinde Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Erişkin Yanık Merkezinde tedavi görmüş 18 yaş üstü , kadın ve erkek, % 20 ve üzeri vücut yanık yüzey alanı olan ve taburculuklarının üzerinden en az 6 ay geçmiş olup kontrole çağrılmış olan ve kontrol için hastaneye başvuran 20 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmada kullanılacak olup hasta dosyalarından alınacak olan veriler kontrol grubu sonuçları ile karşılaştırılmıştır. Kontrol grubu olarak 18 yaş üstü kadın ve erkek, metabolik hastalığı bulunmayan , majör yanık travması geçirmemiş 16 sağlıklı gönüllü çalışmaya dahil edilmiştir.Tez çalışmasının kontrol çalışma grubu için kan tahlili olarak Açlık Kan Glukozu, İnsülin Rezistansı, Plazma Trigliserid, Plazma Kortizol, Plazma Albümin ve idrarda Norepinefrin parametrelerine prospektif olarak bakılmıştır. Hastalar için taburuculuk-kontrol arası geçen süreye ait ortalama 12,56±6,14 aydı. Hastaların sadece 4'ünün (%20,0) mevcut kronik fakat metabolik olmayan hastalığı bulunmaktaydı. Alev yanığı bulunan 5 (%25,0), haşlanma yanığı bulunan 9 (%45,0), kimyasal yanık bulunan 3 (%15,0) ve diğer sebeplerle yanığı bulunan 3 (%15,0) hasta mevcuttu. Hastalara ait vücut yanık yüzey alanı (%) ortalaması 27,75±11,26 iken, hastaların %45,0'inde ikinci derece, %55,0'inde ise üçüncü derece yanık bulunmaktaydı. Kontrol grubundaki kişilerin yaş ortalaması 39,31±5,49 yıl iken bu ortalama hasta grubunda 42,45±12,07 yıl olarak bulundu. Hasta ve kontrol grubu arasında incelenen parametrelere bakıldığında, albumin, total kolesterol, non-HDL kolesterol ve kortizol hariç tüm değişkenler bakımından iki grup arası anlamlı fark bulundu. Açlık glukoz değeri ortalaması kontrol grubunda 85,19±6,51 mg/dL iken bu ortalama hasta grubunda 111,30±18,98 mg/dL olarak bulundu. Trigliserid değeri ortalaması hasta grubunda anlamlı düzeyde yüksek bulunurken, HDL kolesterol değeri ortalaması ise kontrol grubunda anlamlı düzeyde yüksekti. LDL kolesterol değeri ortalaması kontrol grubunda 99,44±20,66 mg/dL iken bu ortalama hasta grubunda 127,20±49,89 mg/dL olarak bulundu. VLDL kolesterol ve açlık insülin değeri ortalamaları hasta grubunda, kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde yüksekti. HOMA-IR değeri ortalaması kontrol grubunda 1,62±0,91 iken bu ortalama hasta grubunda 3,73±2,67 olarak bulundu. Norepinefrin değeri ortalaması hasta grubunda anlamlı düzeyde yüksek bulundu. İncelenen parametrelere etki eden yaş, cinsiyet, vücut yanık yüzey alanı ve yanık derecesi değişkenleri için regresyon analizi yapıldı. Açlık kan glukozu değerine etki eden faktörlere bakıldı ve sadece yaş anlamlı bulundu, trigliserid değerine etki eden faktörlere bakıldı, yaş ve vücut yanık yüzeyi anlamlı bulundu. Diğer parametrelere etki eden bir değişken bulunmadı.Ciddi yanık yaralanması sonrası gelişen hipermetabolik yanıt son derece karmaşıktır ve bu karmaşık yanıtın önemli bileşenleri tanımlanmış olmasına rağmen, hipermetabolizma hala tam olarak anlaşılamamıştır. Konu ile ilgili ülkemizde yapılmış olan bilimsel çalışma sayısı yok denecek kadar azdır.Bu tez çalışması ile ağır yanık vakalarında yanık yaralanması ile başlayan hipermetabolik süreç zarfında erişkin hastalarda bazı parametrelerin seviyelerinin normalden yüksek olduğu belirlenmiştir.Sonuç olarak taburculuktan sonra da bu hastaların takibinin insülin rezistansı,Tip 2 Diabetes Mellitus ve kardiyak problemlerin erken tanısında ve nutrisyon desteği gibi bakım planlamalarında önemli olduğu düşünülmektedir.