Zihinsel Dayanıklılık Müdahale Programının Ergen E-spor Oyuncularının Zihinsel Dayanıklılıklarına ve Stresle Başa Çıkma Düzeylerine Etkisinin İncelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Çocuk Gelişimi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KUTAY SARI
Danışman: Neriman Aral
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada zihinsel dayanıklılık müdahale programının ergen e-spor oyuncularının zihinsel dayanıklılıklarına ve stresle başa çıkma düzeylerine etkisinin ebeveynlerinin görüşleri ile bütünleştirerek incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma grubunu amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmış Türkiye E-Spor Federasyonu, Gençlik ve Spor İl/İlçe Müdürlükleri, Belediyeler ya da özel girişimciler tarafından son iki yılda düzenlenen bir e-spor turnuvasına katılmış, çalışmaya katılmayı kabul eden 15- 18 yaş arasındaki strateji, rekabet ve harekete dayalı (futbol, basketbol, araba yarışı gibi) oyunlar oynayan e-spor oyuncuları ve ebeveynleri oluşturmuştur. Bu kapsamda, araştırmanın yakınsayan paralel karma yönteminin nicel boyutunu oluşturan deneysel desende 2x3 (deney-kontrol grubu x ön test/son test/kalıcılık testi) faktöriyel desen kullanılmış, nitel boyutunda ise yarı yapılandırılmış görüşme yoluyla ebeveynlerden veriler toplanmıştır. Araştırma üç aşamada gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın birinci aşamasında Türkiye E-Spor Federasyonu, Gençlik ve Spor İl/İlçe Müdürlükleri, Belediyeler ya da özel girişimciler tarafından son iki yılda düzenlenen bir e-spor turnuvasına katılmış 140 ergen e-spor oyunculara ulaşılarak, McGeown vd. (2018) tarafından geliştirilen, Soylu vd. (2019) tarafından Türkçeye uyarlanan Ergenler İçin Zihinsel Dayanıklılık Ölçeği (EİZDÖ) uygulanmıştır. Uygulanan ölçeklerden elde edilen veriler doğrultusunda, zihinsel dayanıklılık düzeyleri düşük olarak belirlenen 60 e-spor oyuncusu örnekleme dahil edilmiştir. Daha sonra zihinsel dayanıklılık düzeyleri düşük olan ve çalışmaya katılım için onam alınmış ergen e-spor oyunlarından deney ve kontrol grupları oluşturulmuştur. Ebeveynlere yönelik ise dijital oyun oynama ve ergen e-spor oyuncuların mevcut durumları hakkındaki görüşlerini belirlemek için uzman görüşleri alınarak ebeveyn görüşme formu hazırlanmıştır. İkinci aşamada Zihinsel Dayanıklılık Müdahale Programı Hazırlanmış, program ergen e-spor oyunculara sekiz hafta, haftada iki gün olmak üzere toplam 16 oturum olarak uygulanmıştır. Uygulama, yüz yüze şekilde gerçekleştirilmiştir. Üçüncü aşamada, uygulama sonrasında ölçme araçları son test olarak tekrar uygulanmış, son testlerden sonra ebeveynlerle çevrimiçi ortamda dijital oyun oynama, zihinsel dayanıklılık, stresle başa çıkma ve programın etkililiği hakkında görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Deney grubuna dört hafta sonra kalıcılık testi için ölçme araçları tekrar uygulanmıştır. Elde edilen veriler istatistiksel yöntemler kullanılarak değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda deney ve kontrol grubunun Ergenler İçin Zihinsel Dayanıklılık Ölçeği ve Stresle Başa Çıkma Stratejileri Ölçeğinin son test puanları arasında istatistiksel olarak deney grubu lehine anlamlı düzeyde farklılık olduğu saptanmıştır. Deney grubunda yer alan ebeveynlerle program sonrasında yapılan görüşmelerde ebeveynler çocuklarında değişimler yaşandığını belirtmişlerdir. Ebeveynler programın çocuklarında yaptığı değişimleri; stresle başa çıkma, özgüven, sosyal ilişkilerde iyileşme, öfke kontrolü, problem çözme ve karar alma becerilerinin gelişmesi şeklinde ifade etmişlerdir. Bu araştırmanın sonuçları, Zihinsel Dayanıklılık Müdahale Programı'nın etkili bir müdahale yöntemi olduğunu ortaya koymaktadır.