Antifibrotik ilaç pirfenidon'un tayinine yönelik elektrokimyasal çalışmalar ve uygulamaları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ANALİTİK KİMYA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGE SELÇUK
Danışman: Bengi Uslu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Akciğer hastalıkları, yüksek mortaliteye sahip, dünyanın ciddi sağlık sorunlarından biridir. İdiyopatik pulmoner fibrozis, esas olarak yaşlı yetişkinlerde ortaya çıkan ve akciğerlerde görülen, nedeni bilinmeyen, kronik bir hastalık olarak tanımlanır. Pirfenidon (5−metil−1−fenil−2−[1H] −piridon), yan etkileri az olan bir antifibrotik ajandır. Bu tez çalışmasında Pirfenidon'un tayini için ilk defa elektrokimyasal yöntem geliştirilmiştir. Pirfenidon'un elektrokimyasal davranışını incelemek için yalın elektrot ile daha hassas tayini için moleküler baskılanmış nanosensör ile çalışmalar yapılmıştır. Çalışma elektrodu olarak camsı karbon elektrot (CKE) kullanılmıştır. Pirfenidon'un elektrokimyasal davranışı için yalın CKE ile dönüşümlü voltametri (DV), diferansiyel puls voltametrisi (DPV) ve kare dalga voltametrisi (KDV) yöntemleri kullanılmıştır. Pirfenidon'un yükseltgenme davranışı farklı destek elektrolitleri ve tampon çözeltileri ile pH 2,0 – 12,0 arasındaki pH değerlerinde incelenmiştir, 0,1 M H2SO4 destek elektrolitinin en uygun ortam olduğu belirlenmiştir. DV yöntemi ile hız taraması çalışmaları maddenin elektrot yüzeyine difüzyon temelli taşınma mekanizmasına sahip olduğunu göstermektedir. Yalın CKE ile 0,1 M H2SO4 içerisinde DPV yöntemi ile 9,9 − 260 µM, KDV yöntemi ile 20 − 260 µM konsantrasyon aralıklarında doğrusallık gözlenmiştir. Teşhis sınırı (TS) ve tayin alt sınırı (TAS) değerleri DPV için sırasıyla 2,48 µM ve 8,26 µM; KDV için sırasıyla 4,75 µM ve 15,84 µM bulunmuştur. Bu tez çalışması kapsamında, Pirfenidon'un farmasötik formu ve serum örneğinden tayini için hassas sonuçlar elde etmek amacıyla moleküler baskılanmış elektrokimyasal nanosensör geliştirilmiştir. Kitosan, iyonik sıvı ve elmas nanopartikülleri ile modifiye edilmiş elektrot yüzeyi üzerine moleküler baskılama teknolojisi kullanılarak yüzeyde Pirfenidon'a özgü boşluklar yaratılmıştır. DV, Taramalı elektron mikroskobu (SEM) ve elektrokimyasal impedans spektroskopisi (EIS) ile modifiye edilmiş olan elektrotlar karakterize edilmiştir. Optimum koşullar altında doğrusal çalışma aralığı 30,0 pM − 1,0 nM olarak bulunmuştur. TS ve TAS sırasıyla 9,29 pM ve 28,15 pM olarak bulunmuştur. Geliştirilen yüzeyin seçiciliği, baskılama faktörü incelenmiş ve baskılanmış olan Pirfenidon'a yüksek seçiciliğe sahip olduğu belirlenmiştir. Geliştirilen yöntemin gerçek serum örneklerinde başarı ile uygulanabileceği belirlenmiştir. Geliştirilen yöntemin ve nanosensörün uygulanabilirliği farmasötik dozaj şekillerinden ve serum örneğinden geri kazanım ve doğrusallık çalışmaları yapılarak gösterilmiştir.