Vicdanın ahlâkî ve teolojik temelleri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEYNEP HÜMEYRA KOÇ

Danışman: MAHMUT AY

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Genellikle ahlâk kapsamında değerlendirilen vicdan, Kelam ilmi açısından insan hayatının yapı taşlarından biri olarak, incelenmesi, tanımlanması ve değerlendirilmesi gereken varlığa ait önemli bir kavramdır. Vicdanın mahiyetini anlamak onun üzerine kurulu bir psikoloji ve epistemolojinin ikna ediciliği açısından önemlidir. Çalışmamızda öncelikli olarak vicdanın sözlük ve terim anlamları üzerinde durulmuş ve bu tanımların ortak noktaları ve ayrışan yönlerinden hareketle vicdanın ne olduğu ya da ne olmadığı konusunda değerlendirmeler yapılmıştır. Birinci bölümde, vicdana dair teolojik ve antropolojik söylemler olarak, vicdan-varlık ilişkisi, vicdanın kaynağına ilişkin tartışmalar, vicdan teorileri ve buradan yola çıkarak otoriter vicdanın eleştirisi yapılmıştır. Vicdan din ilişkisi irdelenmiş, vicdanın bir lütuf olduğu konusu vurgulanmıştır. İkinci bölümde, vicdanın bilişsel temellerinden olan akıl, idrâk, bilgi ve bilinçle işleyen sürecin sonunda, hikmet, adâlet, basîret, merhamet, şükür, nedâmet ve tövbenin vicdanın ahlâkî işlevleri olarak ortaya çıkışı işlenmiştir. İnsan doğasının ahlâkî olana yatkınlığı doğal din anlayışıyla vurgulanmıştır. Üçüncü bölümde, vicdanın Kurꞌanꞌdaki anlam çerçevesi nefs, kalp, fıtrat, furkan, şehîd kavramlarıyla çizilmiş ve İlahî hitabın muhatabı olarak akıl ve vicdanın önemine değinilmiştir.