Buğday yetiştiriciliğinde fosforlu gübrelerden yararlanma oranının artırılma stratejileri; I-nano fosforlu gübre; II-biyokömür ile kaplı fosforlu gübre; III-geç dönemde yapraktan fosforlu gübreleme

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, TOPRAK BİLİMİ VE BİTKİ BESLEME ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HAVVA TAŞKIN

Danışman: AYDIN GÜNEŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın amacı, Orta Anadolu koşullarında buğday yetiştirilen alanlarda taban gübrelemesinde yoğun olarak kullanılan DAP gübresine alternatif olması beklenen nano boyutlu P'lu gübre ve biyokömür ile kaplanmış fosforlu gübrenin etkilerini incelemektir. Ayrıca bitkinin geç dönemde yapılan yaprak fosfor uygulamasına tepkisi belirlemek de amaçlanmıştır. Bu nedenle 3 farklı strateji; nano-P'lu gübre, biyokömür kaplı P'lu gübre ve geç dönemde yapraktan P uygulamasının etkisi birbirinden bağımsız olarak buğdayda Haymana koşullarında 2 yıl süre ile araştırılmıştır. Laboratuvar koşullarında elde edilen nano-P ve biyokömür kaplı P azalan dozlarda (8, 6, 4 kg P2O5 da-1) ekimle birlikte uygulanmış ve etkileri referans uygulama olan DAP (8 kg P2O5 da-1) ile karşılaştırılmıştır. İlk iki strateji (nano-P ve biyokömür kaplı P) amacına yönelik olarak başaklanma başlangıcında alınan tüm bitki örnekleri ile hasatta alınan tane örneklerinin makro (N, P, K, Ca, Mg) ve mikro (Fe, Zn, Cu, Mn) element konsantrasyonları belirlenmiştir. Üçüncü strateji olan geç dönemde yapraktan P uygulamasında ise yapraktan H3PO4 ve nano-P başaklanma başlangıcında ve sonunda olmak üzere 2 kez uygulanmıştır. Yaprak uygulamalarının etkinliğini belirlemek için hem gübreleme öncesi hemde 1. ve 2. gübreleme sonrası alınan bitki ile hasatta alınan tane örneklerinin makro ve mikro element konsantrasyonları belirlenmiştir. Ayrıca 3 farklı stratejide yapılan uygulamaların verim öğelerine (tane verimi, bin tane ağırlığı, hasat indeksi, tane protein oranı) etkisi de bu çalışmada belirlenmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre; nano-P uygulaması ile bitki P, N ve K konsantrasyonları ile tane Fe, Zn konsantrasyonları referansa göre genellikle artarken, biyokömür kaplı P'lu gübrelerin incelenen parametreler üzerine etkisi önemli olmamıştır. Yapraktan P uygulamaları ile incelenen parametrelerden yalnızca tane protein oranı kontrole göre artmış ve kaynaklar arasında H3PO4 uygulaması daha etkili olmuştur. Sonuç olarak geliştirilen yeni nesil gübrelerin P tüketimini azaltarak konvansiyonel gübrelere alternatif olabileceği fakat bu konuda farklı özellikteki bitki ve topraklarda daha fazla çalışma yapılmasının gerekli olduğu belirlenmiştir.