Bölünmüş kentlerde kentsel dönüşüm: Lefkoşa, Arabahmet Mahallesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SOSYAL ÇEVRE BİLİMLERİ ANABİLİM DALI (DİSİPLİNLERARASI), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: CEM ATAKARA

Danışman: Ayşegül Mengi

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışmasında dini, etnik veya ideolojik nedenlerle bölünmüş veya bölünmeyi yaşamış kentlerde, kent planlarından çıkan ve kent merkezlerinde bölünmeden kaynaklı eskime ve yıpranmayı gidermek amacıyla hazırlanan kentsel dönüşüm projeleri incelenmiştir. Lefkoşa Arabahmet Mahallesi özel çalışma alanını oluşturmuş ve karşılaştırma yapabilmek adına bölünmüşlük deneyimine sahip üç örnek kent olarak Berlin Beyrut ve Belfast kentleri seçilmiştir. Seçilen örnek alanlar bölünmenin tarihi bölünmenin fiziksel dokusu ve bölünmüş kentlerdeki kent planlaması birer kentsel dönüşüm örneği aracılığıyla karşılaştırılmış; bölünmüş kentlerdeki planlamayı zorlaştıran nedenlere değinilmiştir. Örnek olay çalışmasına başlamadan önce Lefkoşa kentinin tarihsel gelişimi incelenmiş 1950'ler sonrası iki toplum arasında artan çatışmaların kent üzerindeki yansımaları ve ilk bölünme sürecine değinilmiştir. 1974 Harekatı sonrası Kıbrıs'ın doğu ve batı çizgisi boyunca uzanan Yeşil Hat ile bölünmesi sonucunda başkent Lefkoşa, iki toplumun paylaştığı bir kent haline gelmiştir. Berlin Duvarı'nın yıkılması ile Avrupa Birliği içerisindeki tek bölünmüş kent olan Lefkoşa'nın 1984 yılında ilan edilen iki toplumlu kent planlaması içerisinden çıkan ilk kentsel dönüşüm projesi olan Arabahmet Mahallesi Rehabilitasyon Projesi, örnek saha çalışma alanı olarak seçilmiştir. Projenin amaçlarına, hedeflerine, uygulayıcılarına ve günümüze kadar yapılan çalışmalara değinildikten sonra Arabahmet Mahallesi Rehabilitasyon Projesi'nin hedeflerine ulaşılıp ulaşılmadığını ölçmek ve alan çalışmasının hipotezlerine yanıt aramak için belirlenen örneklem üzerinde hane halkı anketi uygulanmıştır. Anketten elde edilen verilerin yorumlanması için proje uygulayıcıları olan Lefkoşa Türk Belediyesi, Şehir Planlama Dairesi, Eski Eserler Dairesi ve Arabahmet Bölgesi Geliştirme Şirketi yetkilileriyle yarı-yapılandırılmış mülakat formları üzerinden tekrarlanan görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen tüm veriler ışığında, Lefkoşa Arabahmet Mahallesi'nde kentsel dönüşüm adına fiziksel canlandırma faaliyetleri yapıldığı, ancak sosyal ve ekonomik canlandırmanın bunu takip etmediği, mevcut ekonomik ve sosyal göstergelerin kendiliğinden ve çok yavaş ilerlediği ayrıca mahallede soylulaştırma ve öğrencileştirme görülmediği ortaya çıkmıştır.