Eşarî makâlât geleneğinde İsmâilîlik ve tasnifi meselesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RABİA GÜLŞAH BİRİNCİ
Danışman: Sönmez Kutlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çalışmamız giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde kullanılan kaynaklar, araştırmanın yöntemi ve kavramsal çerçevesi, Eşarî makâlât geleneği öncesi İsmâilîlik, Eşarî makâlât geleneği ve İsmâilî makâlât geleneğini inceleyip konuya hazırlık yapmaya çalışılmıştır. Birinci bölümde Mezhebi aidiyeti tanımlayan temel kavramlar başlığı altında Karmatîlik, İsmâilîlik, Bâtınilik gibi kavramlar incelenmiş olup, İsmâilîliğin kökeni, teşekkül süreci, davet sistemi ve öğretileri üzerinde durulmuştur. Çalışmamızın son bölümü olan ikinci bölümde ise bu eserlerde İsmâilîlik ile ilgili yapılan tasnif ve karşılaşılan sorunlar incelenmiş olup 73 fırka hadisinin müelliflerin tasnif sistemi üzerinde ki etkisini ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Eşarî makâlât geleneğine mensup altı müellifin eserleri karşılaştırmalı olarak incelenmiş olup bu eserlerde İsmâilîlik nasıl ele alınmış ve ne tür bir tasnifin içerisinde değerlendirilmiş olduğu ortaya koyulmaya çalışılmıştır. İsmâilîlerin kendi eserlerinin büyük bir kısmının günümüze ulaşmamış olması ve izledikleri takîye politakası sebebiyle haklarındaki bilgiler sınırlıdır. Eşarî makâlât geleneğinde eser veren bu altı âlimin eserlerinden hareketle İsmâilîliğin bu gelenek içerisinde nasıl değerlendirildiğine ilişkin verilere ulaşılmaya ve bu verilerden hareketle de İsmâilîliğin tarihsel süreçte geçirdiği gelişimler incelenmeye çalışılmıştır. Onların kendilerini nasıl bir tasnifin içinde değerlendirdikleri ve Eşarî makâlât geleneği âlimleri tarafından onların nasıl bir tasnifin içinde değerlendirildikleri analiz edilmeye çalışılmıştır. Bunlara ek olarak, tasnif sistemine etki eden etmenler incelenmiş olup tasnif sisteminde karşılaşılan sorunlar ortaya koyulmaya çalışılmıştır.