Türkiye'de yetişen bazı heracleum türlerinin antienflamatuvar etkilerinin değerlendirilmesi ve antienflamatuvar etkili bileşiklerinin araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, FARMAKOGNOZİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EKİN KURTUL
Danışman: ÖZLEM BAHADIR ACIKARA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Heracleum L. cinsi Kuzey yarımkürede özellikle Avrasya'da yayılış gösteren Apiaceae familyasına ait en geniş cinslerden biridir. Bu cinse ait türler gıda, baharat gibi kullanımlarının yanı sıra halk arasında değişik amaçlarla kullanımı nedeniyle tıbbi bitki olarak da öneme sahiptirler. Çin geleneksel tıbbında ve yetiştiği bazı ülkelerde antienflamatuvar amaçla kullanımları kayıtlıdır. Ülkemizde ise ishal, dizanteri, güneş çarpması, infertilite, gastrointestinal rahatsızlıklar, hemoroit, astım, bronşit, romatizma, kanser, diyabet, yara, baş ağrısında; ayrıca böcekleri uzak tutmak için ve keçilerde süt sekreyonunu artırmak için kullanıldığı bilinmektedir. Bu çalışmada dört Heracleum taksonunun H. sphondylium subsp. ternatum (Velen.), Brummit, H. sphondylium subsp. montanum ( Schleich. ex Gaudin) Briquet, H. sphondylium subsp. cyclocarpum (C. Koch) Davis, H. paphlagonicum Czeczott (endemik) kök ve toprak üstü kısımlarından hazırlanan diklorometan ve metanollü ekstrelerinin antienflamatıvar aktiviteleri karagenin nedenli pençe ödemi, prostaglandin E2 (PGE2) nedenli pençe ödemi ve serotonin nedenli pençe ödemi modelleri kullanılarak değerlendirilmiştir. En aktif bulunan ekstreler, H. sphondylium subsp. cyclocarpum köklerinin diklorometan ve metanollü ekstreleri ayrı ayrı kolon kromatografisi ile fraksiyonlanmıştır. Fraksiyonların antienflamatuvar etkisi karagenin ve PGE2 nedenli pençe ödemi modelleri ile test edilmiştir. En aktif bulunan fraksiyonlardan semi-preparatif yüksek performans sıvı kromatografisi kullanılarak beş kumarin türevi izole edilmiştir. Bileşiklerin yapıları çeşitli spektroskopik yöntemler kullanılarak aydınlatılmış ve heraklenol-3"-O-β-glikozit, heraklenol, byakangelisin, byakangelisin-3"-O-β-glikozit ve meranzin hidrat III olarak tanımlanmıştır. İzole edilen bileşiklerin antienflamatuvar etkileri test edilmiş, heraklenol-3"-O-β-glikozitin karagenin nedenli pençe ödemi ile PGE2 nedenli pençe ödemini kontrol grubuna göre önemli ölçüde inhibe ettiği aynı zamanda bileşiğin etkisinin ekstrelerden daha yüksek olduğu bulunmuştur.