Risk grubunda olan ve olmayan 60-72 aylık çocukların erken okuryazarlık becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, ÖZEL EĞİTİM ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HİLAL GENGEÇ

Danışman: İSA BİRKAN GÜLDENOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın temel amacı, 60-72 aylık çocukların erken okuryazarlık beceri düzeyinin SED, ev okuryazarlık uygulamaları, öğretmen okuryazarlık bilgi düzeyi ve sınıf içi okuryazarlık uygulamaları açısından incelenmesidir. Araştırmaya, devlet okulları bünyesinde bulunan anasınıflarında eğitim öğretimine devam eden ve tanılı herhangi bir yetersizliği olmayan 60-72 ay yaş aralığındaki 235 çocuk dâhil edilmiştir. Araştırmaya dâhil edilen çocukların erken okuryazarlık beceri düzeylerine ilişkin bilgiler 'Erken Okuryazarlık Testi (EROT)', ailelerin sosyo ekonomik düzeylerine ilişkin bilgiler 'Aile Bilgi Formu', ev okuryazarlık uygulamalarına ilişkin bilgiler araştırmacı tarafından geliştirilen 'Ev Okuryazarlık Uygulamaları Ölçeği (EVOKU)', okul öncesi öğretmenlerinin erken okuryazarlık bilgi düzeyi ve sınıf içi okuryazarlık uygulamalarına ilişkin bilgiler 'Öğretmen Görüşme Formu' ile elde edilmiştir. Çocukların öncelikle EROT alt testlerinden elde ettikleri puanların SED'e ve yaşa göre dağılımları belirlenmiştir. Dağılımların belirlenmesinin ardından EROT alt testlerinden elde edilen puanların SED'e ve sınıf içi okuryazarlık uygulamalarına göre farklılık gösterip göstermediğimi belirlemek için Kruskall Wallis- H testi, ev okuryazarlık uygulamalarına ve öğretmen bilgi düzeyine göre farklılık gösterip göstermediğini belirlemek için Mann Whitney-U testi kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlara bakıldığında çocukların alıcı dilde sözcük bilgisi, ifade edici dilde sözcük bilgisi ve sesbilgisel farkındalık becerileri alt testlerinden elde ettikleri puanların SED'e göre anlamlı farklılık gösterdiği görülmüştür. Anlamlı farklılığın ise üst SED'den gelen çocuklar ile alt SED'den gelen çocuklar arasında ve üst SED'den gelen çocukların lehine, orta SED'den gelen çocuklar ile alt SED'den gelen çocuklar arasında ve orta SED'den gelen çocukların lehine olduğu gözlemlenmiştir. Ev okuryazarlık uygulamalarının, çocukların alıcı dilde sözcük bilgisi, ifade edici dilde sözcük bilgisi, sesbilgisel farkındalık ve dinlediğini anlama alt testlerinden elde ettikleri puanlar üzerinde anlamlı farklılıklar yarattığı sonucuna ulaşılmıştır. Anlamlı farklığın ise erken okuryazarlık becerileri açısından risk grubunda olmayan çocukların lehine olduğu görülmüştür. Okul öncesi öğretmenlerinin sahip olduğu erken okuryazarlık bilgi düzeyinin, çocukların EROT alt testlerinden elde ettikleri puanlar üzerinde anlamlı farklılık yaratmadığı görülmüştür. Son olarak sınıf içi okuryazarlık uygulamalarının, çocukların alıcı ve ifade edici dilde sözcük bilgisi alt testlerinden elde ettikleri puanlar üzerinde anlamlı farklılık yarattığı sonucuna ulaşılmıştır. Anlamlı farklılığın ise iyi uygulamacı olan öğretmenlerin sınıfında bulunan çocuklar ile zayıf uygulamacı olan öğretmenlerin sınıfında bulunan çocuklar arasında ve iyi uygulamacı olan öğretmenlerin sınıfındaki çocukların lehine, orta düzey uygulamacı olan öğretmenlerin sınıfında bulunan çocuklar ile zayıf uygulamacı olan öğretmenlerin sınıfında bulunan çocuklar arasında ve orta düzey uygulamacı olan öğretmenlerin sınıfındaki çocukların lehine olduğu görülmüştür. Elde edilen bulgular alanyazın temelinde tartışılmış ve hem SED'in hem ev okuryazarlık uygulamalarının hem de sınıf içi okuryazarlık uygulamalarının erken okuryazarlık becerileri için önemli değişkenler olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, çocuğun erken okuryazarlık bilgi ve becerilerinin gelişimi üzerinde etkili olduğu belirlenen tüm değişkenler bütüncül bir bakış açısıyla ele alınmış ve çocuğun içinde bulunduğu SED'in, ev okuryazarlık ve sınıf içi okuryazarlık uygulamalarının niteliğinin ve niceliğinin çocukların erken okuryazarlık bilgi ve becerilerinin gelişimini destekleyen önemli değişkenler olduğu görülmüştür. Anahtar Sözcükler: Erken okuryazarlık, ev okuryazarlık uygulamaları, sınıf içi okuryazarlık uygulamaları, risk grubu, sosyo ekonomik düzey (SED)