Kızılırmak deltasında kıyı erozyonu üzerinde barajların etkisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, COĞRAFYA ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ERSİN ATEŞ

Danışman: Erkan Yılmaz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kızılırmak Deltasındaki kıyı gerilemesine neden olan faktörlerin bütüncül olarak değerlendirildiği (DSAS, EPM, CVI) ve barajların etkisine odaklanıldığı bu çalışmada; Kızılırmak Deltasına ait kıyı çizgisi değişimleri incelenerek kısa dönem içerisinde gözlemlenebilen barajların etkisi ortaya konmuştur. Bu etki ortaya konulurken; üç farklı yöntemden yararlanılmıştır. Birinci yöntemle; DSAS ile kıyı çizgi değişiminin durum analizi tespit edilmiş, ikinci yöntemle Kızılırmak Havza alanın erozyon risk modeli (EPM) ile karasal etki, üçüncü yöntemle Kızılırmak Deltasının kıyı etkilenebilirliği (CVI) analizi ile denizel etki ortaya konmuştur. Yapılan analizler; Kızılırmak Deltası kıyı çizgisinde meydana gelen aşınımın Hirfanlı Barajı (1960) ile başladığını, Altınkaya (1988) ve Derbent (1990) barajları ile aşınımın artarak devam ettiğini göstermiştir. Hirfanlı Barajı kurulduktan sonra kıyı çizgisindeki gerileme %78 artmış, Altınkaya ve derbent barajları kurulduktan sonra ise gerileme miktarı %44'e kadar gerilemiştir. Bu çalışma sonucunda, batı kıyısının düzenli olarak gerilediğini, doğu kıyısının ise düzensiz bir şekilde aşınım ve birikim süreçlerine maruz kaldığı tespit edilmiştir. Bu çalışma kıyı değişimleri değerlendirilirken erozyon ve kıyı etkilenebilirliği analizlerinin dahil edilmesi gerektiği konusunda katkı sağlayacaktır.