Osmanlı tereke kayıtlarındaki iç mekân ithal aydınlatma eşyaları : (19. yüzyılın ortalarından 20. yüzyılın başlarına Geç Osmanlı iç mekân aydınlatmasının sosyal ve kültürel tarihine yönelik mukayeseli bir etüt)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SANAT TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÖZLEM ORAL

Danışman: ZİYA KENAN BİLİCİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Osmanlı döneminde, vefat eden kişilerden geriye kalan tüm varlıklarının, miras hukuku kuralları gereğince ayrıntılı olarak listelendiği kayıtları ifade eden terekeler, Osmanlı çağı sosyal ve kültürel yaşamının aydınlatılmasında birincil arşiv belgelerindendir. Ancak bu arşiv belgeleri bugüne kadar sanat tarihi araştırmalarında özel bir ilgi alanı olmamıştır. Terekeler, gerek el sanatları gerekse mimari ve kent dokusu ile ilgili içerdiği bilgiler açısından, sanat tarihi disiplini kapsamında da Osmanlı sosyal ve kültürel tarihine ışık tutabilecek potansiyele sahiptirler. Çalışmamız bu bağlamda, gündelik kullanım eşyası üzerinden söz konusu potansiyelin ortaya konulmasını hedefleyen ve yazılı kaynak araştırmaları ile taşınabilir kültür eşyası arasında maddi bağlar kuran bir arşiv arkeolojisi yöntemi denemesi niteliğindedir. Batılılaşma/modernleşme ile birlikte Osmanlı'da klasik aydınlatma elemanları yanında, Batı kökenli "lâmba" sözcüğü ile Osmanlı terminolojisine giren aydınlatma eşyalarının kullanılmaya başlandığı görülmektedir. Çalışmamızda bu kapsamda, 19. yüzyılın yarısından 20. yüzyılın başlarına kadarki döneme ait muhtelif terekelerde yer alan ve batılılaşma/modernleşme süreçleriyle teknoloji transferi kapsamında Osmanlı gündelik yaşamına giren ithal lâmbalar konu edilmektedir. Bu lâmbaların, günümüz müzelerinde yer alan örneklerinden de faydalanılarak, form ve model olarak çeşitleri, tüketim arkeolojisi bağlamında hangi toplumsal kesimlerin yaşamına ne ölçüde girdiği ve ne ölçüde yaygın bir kullanım alanı bulduğuna cevap aranmasına, diğer taraftan da Osmanlı dünyası ile Avrupa arasındaki kültürel ilişkilerin niteliğinin irdelenmesine çalışılmaktadır. Arşiv arkeolojisi yöntemiyle ele alınan ve dokümanter bir çabanın ürünü olan çalışmamız bu kapsamıyla, Osmanlı dönemi sosyal ve kültürel hayatına ait büyük fotoğrafın bir kesitine ışık tutacağı gibi, Osmanlı dönemi tereke belgeleri üzerinden yürütülecek sanat tarihi araştırmalarına da öncülük edecektir.