Uluslararası ilişkilerde kurumsal değişim ve uluslararası örgütler ilişkisi: Birleşmiş Milletler sisteminin norm üretim ve sosyalizasyon süreçleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TAMER KAŞIKCI
Danışman: ÇINAR ÖZEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın temel amacı kurumsal değişimde düşünsel unsurların oynadığı rolü ön plana çıkaran bir yaklaşım geliştirmektir. Bu bağlamda çalışmanın temel hipotezi, uluslararası örgütlerin içerisinde yer aldıkları uluslararası sistemde yalnızca devletlerin çıkarlarını yansıtan "araçlar" olduğu iddiasının aksine, söz konusu örgütlerin sahip oldukları norm üretim ve sosyalizasyon mekanizmaları aracılığıyla uluslararası sistemin kurumsal değişiminde önemli bir rolünün olduğudur. Çalışma bu temel hipotezi önce teorik bir zemine oturtan ve daha sonra ele aldığı örnek olaylarla test eden toplam üç ana bölümden oluşmaktadır. Teorik bölümde, Uluslararası İlişkiler disiplininde ana akım teoriler olarak gösterilen realist ve liberal teorilerin uluslararası örgütlerin rolüne ilişkin bakış açıları genel olarak "yüzeysellik" ve "indirgemecilik" iddiaları ile eleştirilerek, söz konusu örgütlerin sistem içerisindeki rollerini daha iyi açıklamaya olanak sağlayan inşacı (konstrüktivist) bir yaklaşım geliştirilmektedir. İnşacılık materyal unsurların yanı sıra düşünsel unsurları da dikkate alarak, aktör ve yapı arasında bir denge kurarak ve sadece devletleri değil, devlet-dışı aktörleri de analiz birimi olarak tanımlayarak realist ve liberal teorilerden daha kapsamlı bir teorik yaklaşım sunmaktadır. Uluslararası örgütlerin sistem içerisindeki rolü iki farklı ilişki düzeyine sahiptir. İlk olarak örgütler içerisinde bulundukları uluslararası sistemle karşılıklı inşaya dayalı bir ilişkiye sahiptir. Bir yandan örgütler sistemin mevcut yapısında var olan kurumları kendi bünyesinde yansıtırken, diğer yandan sahip olduğu norm üretim mekanizmaları ile sistemin normatif yapısının gelişimine ve değişimine katkıda bulunmaktadır. İkinci olarak örgütler kendisini oluşturan devletlerle de karşılıklı inşaya dayalı bir ilişkiye sahiptir. Devletler örgütleri kendi bireysel çıkarlarını elde etme amacıyla "kullanmaya" ve şekillendirmeye çalışırken, örgütler de sahip olduğu norm sosyalizasyon mekanizmaları ile devletlerin "sonuç mantığından" "uygunluk mantığına" geçmesini, bir başka deyişle devletlerin çıkarlarının uluslararası sistemin normatif yapısına göre yeniden tanımlanmasını sağlamaktadır. Çalışmada oluşturulan bu teorik yaklaşım BM Sistemini değerlendiren örnek olaylarla ile test edilmiştir. Bu bağlamda öncelikle BM Sisteminin sahip olduğu norm üretim ve sosyalizasyon mekanizmaları tanımlandıktan sonra, Soğuk Savaş sonrası dönemde öne çıkan iki temel sorun alanı olarak görülen iç savaşlar ve terörizm konularında, BM Sisteminin mevcut normatif yapıyı nasıl geliştirdiği ve değiştirdiği ve devletlerin oluşturulan yeni normları içselleştirmeleri nasıl sağladığı tartışılmıştır.