Başa çıkma stratejilerinin kişilik özellikleriyle ergen öznel iyi oluşu arasındaki aracı rolü
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİMDE PSİKOLOJİK HİZMETLER ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2009
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİ ERYILMAZ
Danışman: SELAHİDDİN ÖĞÜLMÜŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, kişilik özelliklerinden duygusal dengesizliğin, sorumluluğunve dışa dönüklüğün ve duygu ve problem odaklı başa çıkma stratejilerinin,ergenlerin öznel iyi oluşları üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerini bir PathModeli ile belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma, kişilik özelliklerininve başa çıkma stratejilerinin ergenlerin öznel iyi oluşları üzerindeki yordamagüçlerinin araştırıldığı nedensel karşılaştırmalı bir çalışmadır. Araştırmanınbağımlı değişkeni öznel iyi oluştur; bağımsız değişkenleri ise, kişiliközelliklerinden dışa dönüklük, duygusal dengesizlik ve sorumluluk kişiliközellikleri ile duygu ve problem odaklı başa çıkma stratejileridir. Araştırmada,ilgili değişkenlerin ergenlerin öznel iyi oluşlarına olan etkilerinin gösterildiği birPath modeli geliştirilip, bu model test edilmiştir.Bu araştırmada çalışma grubunu, Ankara'nın Pursaklar bölgesindeki ikilisede öğrenim gören, 14?18 yaşlar arasındaki ergenler oluşturmaktadır.Araştırma grubunda 292 kız ve 249 erkek ergen olmak üzere toplam 541 kişi yeralmıştır.Araştırmada, Sıfatlara Dayalı Kişilik Testi, Başa Çıkma Yolları Ölçeği,Yaşam Doyumu Ölçeği ile Olumlu ve Olumsuz Duygu Ölçekleri kullanılmıştır.Araştırma sonuçlarına göre, dışa dönüklük, sorumluluk ve duygusal dengesizlikkişilik özellikleri ile duygu ve problem odaklı başa çıkmanın ergenlerin öznel iyioluşları üzerindeki doğrudan etkileri istatistikî olarak anlamlı bulunmuştur: Özneliyi oluşun en önemli belirleyicilerinden biri olarak duygusal dengesizlik kişiliközelliği bulunmuştur. Ergenlerin duygusal dengesizlik özellikleri arttıkça, öznel iyioluşları düşmektedir. Sorumluluk ve dışa dönüklük kişilik özellikleri, ergenlerinöznel iyi oluşlarını düşük düzeyde ve olumlu yönde etkilemektedir. Duygu odaklıbaşa çıkma, ergenlerin öznel iyi oluşlarını düşük düzeyde ve olumsuz yönde;problem odaklı başa çıkma ise, düşük düzeyde ve olumlu yönde etkilemektedir.Öte yandan, dışa dönüklük kişilik özelliği, ergenlerin öznel iyi oluşlarınıhem doğrudan hem de problem odaklı başa çıkma aracılığı ile artırmaktadır.Lazarus ve Folkman'a (1987) göre kişilik özellikleri, başa çıkma stratejilerive öznel iyi oluş etkileşimli bir sürecin öğeleridir. Bu süreçte özellikle başa çıkmastratejilerinin aracılık etkisi vardır. Araştırma bulguları, Lazarus ve Folkman'ın(1987) kuramsal olarak belirttikleri yapıyı kısmen doğrulamıştır. Bu sonuçlara ekolarak bulgular, literatür bilgileri ışığında tartışılmıştır.