ECMO Hastasına Bakım Veren Çocuk Yoğun Bakım Hemşirelerinin Stres ve Tükenmişlik Düzeyleri Arasındaki İlişki

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Hemşirelik Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HAYRİYE YILMAZ

Danışman: Figen Işık Esenay

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

ECMO tedavisi, ileri düzey teknik bilgi, sürekli klinik izlem ve yoğun duygusal emek gerektiren bir bakım sürecidir. Bu süreçte görev alan hemşireler, ağır klinik tablolar, sık hasta kayıpları ve yüksek sorumluluk düzeyi nedeniyle önemli ölçüde psikososyal yük altında çalışmaktadır. Bu bağlamda, pediatrik ECMO hastalarına bakım veren hemşirelerin stres ve tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi hem çalışan sağlığının korunması hem de bakım kalitesinin sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma, ECMO (Ekstrakorporeal Membran Oksijenasyonu) hastasına bakım veren çocuk yoğun bakım hemşirelerinin stres ve tükenmişlik düzeyleri ile bu iki değişken arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma tanımlayıcı ve kesitsel nitelikte olup Temmuz-Eylül 2025 tarihleri arasında yapılan çalışmanın örneklemini Türkiye genelinde ECMO hastasına bakım veren 385 çocuk yoğun bakım hemşiresi oluşturmuştur. Veriler, Hemşire Tanıtım Formu, Hemşire Stres Ölçeği (HSÖ) ve Maslach Tükenmişlik Ölçeği (MTÖ) kullanılarak çevrim içi ortamda toplanmıştır. Ölçekler için yazarlarından email yolu ile izin alınmıştır. Çevrimiçi anket sisteminin ilk sayfasında aydınlatılmış onam formu yer almaktadır. Gönüllünün çalışmaya katılmayı kabul edip etmemesine ilişkin iki ayrı seçenek sunulmuştur. Çalışmaya katılmayı uygun bulan gönüllülerin sonraki sayfalara geçmeleri sağlanırken uygun bulmayanların ise soruları görmesi engellenmiştir. İstatistiksel analizlerde tanımlayıcı istatistikler, bağımsız gruplarda t testi, tek yönlü varyans analizi, Pearson korelasyon analizi ve doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre hemşirelerin genel stres düzeylerinin orta düzeyde olduğu ve stresin özellikle tükenmişliğin "duyarsızlaşma" alt boyutu ile pozitif yönde anlamlı ilişki gösterdiği belirlenmiştir. "Yetersiz destek görme", "hemşireler arası çatışma", "acı çeken hasta" ve "hastanın ölümü" gibi stres kaynaklarının, duygusal tükenme ve duyarsızlaşma düzeyleri ile anlamlı biçimde ilişkili olduğu saptanmıştır (p <0.05). ECMO hastasına bakım veren hemşirelerde stres düzeyi, tükenmişlik (duyarsızlaşma) düzeyini anlamlı düzeyde etkilediği; stres düzeyindeki artışın, ECMO hastalarına bakım veren çocuk yoğun bakım hemşirelerinde duyarsızlaşmayı anlamlı şekilde arttırdığı saptanmıştır (R=0.142; R2=0.020; F(1,383)= 7.881; p=0.05). ECMO hastasıyla birlikte bakım verilen hasta sayısının artmasının hemşirelerin stres düzeylerini anlamlı ölçüde yükselttiği, ancak aynı değişkenin tükenmişlik alt boyutları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı farklılık oluşturmadığı görülmüştür. Kadın ve evli hemşirelerin tükenmişlik alt boyutlarında daha yüksek puanlara sahip olduğu belirlenmiş; yaş, mesleki deneyim süresi, çalışılan hastane türü ve yoğun bakım basamağı değişkenlerine göre stres ve tükenmişlik düzeylerinde anlamlı farklılık saptanmamıştır. Sonuç olarak, ECMO hastasına bakım veren çocuk yoğun bakım hemşirelerinin stres ve tükenmişlik açısından riskli bir grup olduğu ve özellikle örgütsel faktörlerin bireysel özelliklere kıyasla daha belirleyici rol oynadığı görülmüştür. Elde edilen bulgular doğrultusunda, ECMO ünitelerinde hemşire– hasta oranlarının güvenli düzeylerde tutulması, örgütsel ve yönetimsel desteğin güçlendirilmesi, ekip içi iletişimin geliştirilmesi ve travmatik deneyimlerle baş etmeye yönelik psikososyal destek programlarının uygulanması önerilmektedir. Anahtar Sözcükler: Ekstrakorporeal membran oksijenizasyonu, hemşirelik, mesleki stres, pediatrik yoğun bakım ünitesi, tükenmişlik.