Toprak erozyon duyarlılığının konumsal değişiminin belirlenmesi: Pilot çalışma; Asartepe baraj havzası

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, TOPRAK BİLİMİ VE BİTKİ BESLEME ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2013

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SEVİNÇ MADENOĞLU

Danışman: GÜNAY ERPUL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Toprak erozyon duyarlılığı arazi kullanımı, topoğrafya ve toprak özellikleri tarafından büyük ölçüde etkilenmektedir. Bu değerin bilinmesinin yanında, konumsal değişiminin de belirlenmesi, alınacak kontrol önlemlerinin planlanmasında karar vericiler ve uygulayıcılar açısından önem taşımaktadır. Sakarya Havzası'na dahil olan İlhan Çayı Alt Havzası'nda yer alan Asartepe Baraj Havzasında yürütülen bu çalışmada toprak erozyon duyarlılığının konumsal değişimi incelenmiştir. Gridleme yöntemi ile beş farklı arazi kullanımından (nadas-ürün, bozuk meşelik, mera, alüviyal tarım, kolüviyal tarım alanlarında), 28 adet arazi çalışması süresince toplam 1280 adet yüzey örneği alınmış ve bu örneklerde organik madde, birincil tane dağılımları, hidrolik iletkenlik analizleri yapılarak (toplam 4096 adet laboratuvar analizi ile) dört farklı eşitlik ile toprak erozyon duyarlılık (K) değerleri hesaplanmıştır. Toprak özellikleri ve K değerlerinin konumsal değişimleri kriging ve simülasyon yöntemleri ile belirlenmiştir. Varyans analizi farklı arazi kullanımlarında toprak özellikleri ve erozyon duyarlılık değerleri ortalamalarının istatistiksel olarak farklı olduğunu göstermiştir (P<0.01). Aynı arazi kullanımı içerisinde farklı eşitlikler ile istatistiksel olarak önemli düzeyde farklı K değerleri elde edilmiştir. Toprak özellikleri ve K değerleri genelde çalışma alanı içerisinde anizotopik bir yapı göstermiştir. En yüksek konumsal bağımlılık mera alanında RUSLE eşitliği K değerinde (% 1,33), en düşük ise kolüviyal tarım alanında silt değişkeninde (%70,09) belirlenmiştir. En yüksek yapısal uzaklığı majör 65,53 m minör 58.15 m ile mera alanında kil özelliği, en düşüğü ise 4,24 m ile alüviyal tarım alanında hidrolik iletkenlik özelliği göstermiştir. En yüksek K değeri bozuk meşelik alanda (0,0434 ±0,00031 t ha1 ha/MJ h mm-1), en düşük ise nadas-ürün alanında (0,0236±0.00032 t ha1 ha/MJ h mm-1) belirlenmiştir.