Lacanyen psikanalitik kuram ile reklamlar üzerinden geç kapitalist ideoloji eleştirisi: Komutalı keyif toplumunda reklam söylemleri üzerinden bilinçdışı olarak işleyen keyif buyruğu

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, HALKLA İLİŞKİLER VE TANITIM ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EMİNE GÜLAL ŞAHİN

Danışman: Halise Karaaslan Şanlı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Geç kapitalist dönemde, Lacanyen jouissance politikasının hâkim olduğu, keyif almanın toplumsal bir görev, zorunluk ve baskı aracı haline dönüştüğü, keyfin de metalar üzerinden sunulduğu bir yapı mevcuttur. Bu dönemde, reklam söylemlerinin alt metninde yer alan vaadin özünü kuran jouissance politikasıdır; bu bağlamda reklam söylemleri en önemli ideolojik araçların başında gelirken; "komutalı keyif toplumu"nun katalizörü olarak işlev gösterir. Bu tez çalışmasının amacı, reklam söylemlerinin bilinçdışı süreçleri kullanarak jouissance politikasına nasıl yer verdiğini ve böylece geç kapitalist ideolojiyi nasıl yeniden ürettiğini; yani reklam söylemlerinde ideolojik fantazinin işleyişini ortaya çıkarmaktır. Bu amaç doğrultusunda, bir söylem biçimi olarak ele alınan reklam metinlerinde Lacanyen jouissance politikasını ortaya koyan "mutluluk", "keyif" ve "haz" temaları üzerinden reklam söylemlerini oluşturan küresel ve yerel markaların reklam filmleri incelenmiştir. Bu çalışmada reklamlar bir söylem biçimi olarak ele alınmış ve Lacan'ın toplumsal söylem üzerinden geliştirdiği psikanalitik kuram çerçevesinde, özellikle de Lacan'ın Freud'u Marx üzerinden yeniden okuduğu ikinci geri dönüş, yani psikanalizin politik projesi üzerinden incelenmiştir. Çalışmada incelenen reklam filmlerinin vaadinin özünü oluşturan Lacanyen jouissance'ın reklam söylemlerinde bilinçdışı olarak nasıl yer aldığı ortaya konmuştur. Ayrıca reklamlar özelinde bir geç kapitalist ideoloji eleştirisi olan bu çalışmada, ideoloji eleştirisinin Althusserci "çağırma boyutu"nun yanında bilinçdışı boyuta karşılık gelen "çağırma ötesi boyutu" ele alınarak reklam söylemlerinde bilinçdışı olarak "tekrar eden" şeyler ve ideolojik fantazinin nasıl işler durumda olduğu ortaya konmuştur.