Hematopoetik kök hücre nakli yapılan çocuk hematoloji hastalarında nakil sonrası gelişen pulmoner komplikasyonlar
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NESLİHAN DOĞULU
Danışman: FATMA NAZAN ÇOBANOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hematopoetik kök hücre nakli (HKHN), birçok hastalıkta giderek artan sıklıkta uygulanmakta olan hayat kurtarıcı ve iyileştirici bir tedavi seçeneğidir. Nakil sırasında ya da sonrasında gelişebilen komplikasyonlar içerisinde pulmoner komplikasyonların (PK) genellikle yüksek morbidite ve mortalite ile seyretmeleri nedeniyle erken tanınması, tedavisi ve ilişkili risk faktörlerinin belirlenmesi oldukça önemlidir. Bu çalışmada Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi (AÜTF) Çocuk Hastanesi Kemik İliği Transplantasyon (KİT) Ünitesinde Çocuk Hematoloji hastalarında yapılan nakiller geriye dönük olarak değerlendirilmiş ve HKHN sonrası izlemde gelişen PK, sıklığı, hangi dönemde geliştikleri, risk faktörleri ve uygulanan tedavilerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmamızda AÜTF Çocuk KİT ünitesinde Ocak 2011 - Aralık 2016 tarihleri arasında hematolojik bir hastalığa bağlı olarak HKHN yapılan toplam 103 hastanın 107 nakli incelendi ve nakil sayısı hasta sayısı olarak verildi. Hastaların demografik özellikleri, HKHN tipi, alıcı-verici cinsiyet uyumu, hazırlık rejimleri, primer tanıları, tanıdan nakile kadar geçen süre, HKHN öncesi laboratuvar ve görüntüleme sonuçları, nakil öncesi ve sonrası spirometre ve DLCO değerleri, pulmoner komplikasyonların sayısı, hangi dönemde oluştuğu, enfeksiyöz veya enfeksiyon-dışı olduğu, komplikasyonların tedavileri, mortalite oranları ve yaşam süreleri kaydedildi. Çalışmamızda 107 hastanın 50'sinde (%46.7) PK gelişti. Tüm hastaların %12.1'inde erken, %24.3'ünde geç dönem ve %10.3'ünde hem erken hem geç dönem PK geliştiği görüldü. PK epizodu sayısı 115 idi ve 79 tanesi (%68.7) enfeksiyöz komplikasyon olarak saptandı, bunların da %53.1 oranında geç dönemde ortaya çıktığı bulundu. Enfeksiyon-dışı komplikasyonlar içerisinde ise en sık oranda bronşiyolitis obliterans ve solunum yetmezliği görüldü. Hastaların medyan tanı yaşı 24 aydı. PK gelişen hastalarda gelişmeyenlere göre tanı yaşı ileri bulundu (47 ay ve 14 ay, p=0.012). Regresyon analizinde ileri tanı yaşı pulmoner komplikasyon gelişiminde risk faktörü olarak saptandı. PK gelişenlerde en fazla talasemi majör grubunda hasta olduğu ve malign hastalık grubunda daha yüksek oranda PK geliştiği görüldü ancak regresyon analizinde malignite durumu risk faktörü olarak saptanmadı. Siklofosfamid ve ATG kullanan hastalarda istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha az PK geliştiği görülmesine rağmen regresyon analizinde PK gelişiminde etkileri saptanmadı. Nakil öncesi bakılan böbrek fonksiyon testlerinde (BFT) patoloji olan hastalarda PK gelişme oranının istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksek olduğu görüldü ve BFT bozukluğu regresyon analizinde PK gelişiminde bir risk faktörü olarak bulundu. HKHN öncesi spirometre ve DLCO değerleri açısından PK gelişen ve gelişmeyen grupta anlamlı farklılık saptanmadı. 24.ay DLCO değerleri PK gelişenlerde anlamlı düşük bulundu. PK gelişen hastalarda gelişmeyenlere göre kümülatif sağkalım oranı düşük (sırasıyla %74 ve %96.5), ortalama yaşam süresi daha kısa (sırasıyla 63 ve 69.5 ay) ve mortalite de yüksek (sırasıyla %26 ve %3.5) saptandı. Sonuç olarak HKHN sonrası pulmoner komplikasyonların sık olarak ortaya çıktığı ve PK gelişen hastalarda mortalitenin yüksek olduğu görülmektedir. Altta yatan primer hastalığın malignite durumu, kemoterapötik ilaç kullanımları, HKHN öncesi profilaksilerde kullanılan ilaçlar gibi faktörler PK görülme sıklığını etkileyebilir. PK gelişiminde risk faktörleri değerlendirmesinde lojistik regresyon analizinde sadece ileri tanı yaşının ve BFT bozukluğunun HKHN sonrası PK üzerine etkisi gösterilmiştir. Özellikle HKNH öncesi BFT bozukluğunun PK risk faktörü olarak saptanması yeni bir bulgu olup ileri çalışmaların yapılması gerekmektedir. HKHN öncesi ve sonrası dönemde PK açısından hastalar yakın ve detaylı izlenmelidir. Anahtar kelimeler: hematopoetik kök hücre nakli, pulmoner komplikasyonlar, çocuk, solunum fonksiyon testi.