Altın Orda'da Dini Hayat ve Hanların Din Politikası

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İSLAM TARİHİ VE SANATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TUNGYSH ABYLOV

Danışman: HASAN KURT

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma giriş dışında üç bölümden oluşmuştur. Tezin giriş bölümünde; konunun önemi, amacı, araştırma nedeni, konu sınırları, kullanılan metotlar ve kaynaklar anlatılmıştır. Ayrıca Altın Orda Devleti'nin kısaca tarihi, idari yapısı ve ekonomik sistemi ile ilgili bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde Altın Orda Hanlarının din politikalarını anlayabilmek için bu devlette yaşayan farklı dinlere mensup toplulukların dini hayatları ve genel dini durumları ele alınmıştır. Büyük dinlerinin Avrasya steplerine nüfuzu, yayılış imkanları ve koşulları değerlendirilmiştir. Özellikle bu bölümde Altın Orda'da çoğunluğun dini olmayı başaran İslamiyet'e geniş yer ayrılarak, onun amelî, itikadî, tasavvufi ve kültürel boyutları incelenmiştir. İkinci bölümde ilk olarak Altın Orda Hanlarının din politikalarının temelleri ele alınmıştır. Daha sonra devletin kuruluşundan çöküşüne kadar Hanların her birinin siyasi hayatı, dini inancı, dinlere bakışı, çeçitli dinlere mensup olan tebaasına uyguladıkları politikaları tek tek incelenerek ortaya konulmuştur. Her bir Han'ın dinlere ve dini zümrelere yaklaşımları, onlarla ilişkileri İslamlaşmadan önce ve sonraki dönemde uyguladıkları politikaları kronolojik olarak zikredilmiştir. Tezin üçüncü bölümünde ise Altın Orda Hanlarının dış politikasında din faktörü ele alınmıştır. Öncelikle diğer Moğol Hanedanlarıyla münasebetlerinde dinin etkisi üzerinde durulmuş, daha sonra İslam dünyasıyla ilişkilerinde din faktörü ve ittifak arayışlarında dinin önemi değerlendirilmiştir. Aynı şekilde Hanların Katolik ve Ortodoks Hıristiyan dünyasıyla münasebetlerindeki dini unsurlar ve Hıristiyanların bu ilişkilerdeki etkileri ortaya konulmuştur. Tezin sonuç kısmında Altın Orda'daki dini hayat ve hanların din politikasına dair tespitlere yer verilmiştir.