İlköğretim 4. ve 7. sınıf öğrencilerinin kavramlaştırma özellikleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, DİLBİLİM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BAŞAK ÜMİT BOZKURT
Danışman: GÜLSÜN LEYLA UZUN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tezde, ilköğretim 4. ve 7. sınıf öğrencilerinin kavramlaştırma özelliklerini betimlemek amaçlanmış; bu amaç çerçevesinde seçilen kavramların ilkörneklerini/öntiplerini, özelliklerini ve kullanımsal görünümlerini, araştırma grubunun seçimleri ve eğilimleri doğrultusunda belirlemek hedeflenmiştir.`Bir durumu kendi koşulları içinde var olduğu biçimi'yle betimlemeye yönelik tarama türündeki bu araştırma, nicel ve nitel araştırma yöntemleri birlikte/iç içe kullanılarak yürütülmüştür.Teze veri sağlanan araştırma grubunu, dört farklı ilde bulunan beş ilköğretim okulunun 4. ve 7. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırma grubunda 100'ü 4. sınıf, 106'sı 7. sınıf; 106'sı kız, 100'ü erkek olmak üzere 206 öğrenci bulunmaktadır.Veri toplama aşamasında katılımcı öğrencilerin kavramlaştırma özelliklerini betimlemek üzere temsili seçilen yedi kavramın ilkörneğini/öntipini, öne çıkan kavramsal özelliklerini ve tümce düzeyinde kullanımsal görünümlerini belirlemeye yönelik veri sağlayacak açık uçlu - kısa yanıtlı üç sormaca geliştirilmiştir. Sormaca yoluyla toplanan yazılı verilerle 28.183 sözcüklük bir veritabanı oluşturulmuştur.Verilerin çözümlenmesi aşamasında sormacaların yapısına göre yöntemler/teknikler kullanılmıştır. Örnek veritabanındaki veriler, ilk olarak içerik çözümlemesi türlerinden sıklık çözümlemesiyle çözümlenmiştir; daha sonra örnek veritabanındaki örneklerin ortalama olarak kaçıncı sırada yer aldığı, sıra ortalamasıyla (sıra medyanıyla) hesaplanarak ilkörnek/öntip olan örnekler belirlenmiştir. Özellik ve kullanım veritabanlarında bulunan verilerse içerik çözümlemesi türlerinden kategorisel çözümleme ile sıklık çözümlemesi kullanılarak çözümlenmiştir.Araştırmanın bulguları, kavramlaştırmada tipikliğin ve aile benzerliği ilişkilerinin önemli bir rol oynadığına; ancak kavramlara özgü özelliklerin ifade edilmesinde ve kavramların kullanımı sırasında örneklemeye, duyuşsal tutuma, eşdizimliliğe ve sahneleştirmeye dayalı ilişkilendirmelerin öne çıktığını göstermektedir. Bu durum, katılımcı öğrencilerin `ilişkilendirme'lerle örüntülenen bir kavramlaştırma yapısının olduğuna işaret etmektedir.Anahtar sözcükler: Kavramlaştırma, ilkörnek/öntip, özellik/öznitelik, bilişsel ilişkilendirme, sözcüksel görünüm