Yara İyileşmesinde Kullanılmak Üzere Bitkisel ve Doğal Kaynaklı Etkin Madde İçeren Nanopartikül Yüklü Film Şeklinde Yara Örtüsü Formülasyonlarının Hazırlanması ve Değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Farmasötik Teknoloji, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE NUR BÜKE
Danışman: Müge Kılıçarslan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yara örtüleri, yara sebebiyle oluşan hasarlı bariyeri geçici olarak telafi etmek ve iyileşmeyi hızlandırmak için dışarıdan destekleyici olarak kullanılan, doku ile uyumlu materyallerdir. Yara bölgesini kurutmaya yönelik uzun yıllar süren yanlış yara bakımlarının ardından nemli ortam sayesinde yara dokusundaki epitelizasyonun hızlandığı tespit edilmiştir. Bu sebeple son yıllarda hidrofilik yapılı film formunda hazırlanmış yara örtüleri odak noktası haline gelmiştir. Yara tedavisinde tercih edilen tedavi yaklaşımlarından biri yara iyileştirici etkisi bilinen Hypericum perforatum (H.perforatum) gibi tıbbi bitkilerin kullanımıdır. Bunun yanı sıra açık yaraların çoğunluğunda mikrobiyal kontaminasyon tespit edilmektedir ve iki yönlü tedavinin gerçekleştirilmesi için antimikrobiyal ilaç kullanımı da gerekmektedir. Borik asit ve sodyum pentaborat pentahidrat antiseptik ve antiviral aktivitelerinden dolayı çeşitli farmasötik formülasyonlarda aynı zamanda derin yara tedavilerinde kullanılan bor türevleridir. Bu avantajlar nedeniyle H.perforatum ve borik asitin bir yara örtüsünde birlikte kullanımı ile sinerjistik etki oluşturabilecek, yerel bir yara örtüsünün üç boyutlu (3B) olarak geliştirilebileceği hipotezi ile bu tez çalışması planlanmıştır. Tez sürecinde H.perforatum içeren PCL nanopartikülleri ve borik asit içeren kitozan 3B film formülasyonları ayrı ayrı geliştirilip karakterizasyon çalışmaları yapılarak ve deneysel tasarım ile belirlenen optimize nanopartikül ve 3B film formülasyonlarının kombinasyonuyla H.perforatum yüklü nanopartikül ve borik asit içeren 3B basılmış kitozan yara örtüsü formülasyonu geliştirilmiştir. Formülasyonların karakterizasyonu için nanopartiküllerde zeta potansiyel, partikül büyüklüğü ve partikül büyüklük dağılımı, etkin madde yükleme etkinliği ve in vitro etkin madde çözünme hızı çalışmaları yapılmıştır. Filmler ve nanopartikül yüklü yara örtüleri için kalınlık, şişme derecesi, etkin madde yükleme etkinliği ve in vitro etkin madde çözünme hızı çalışmaları, gerilme direnci analizi, adezyon incelemeleri yapılmıştır. SEM ve Mikro-BT ile 3B yapıları analiz edilmiştir. Yara örtüsünün Mikro-BT analizleri ile diğer analizlerde tespit edemediğimiz katmanlı yapısı ve dokusu detaylı olarak incelenebilmiştir. Ayrıca antimikrobiyal aktivite ve hücre kültürü deneyleri ile sitotoksisite ve scratch assay testleri gerçekleştirilmiştir. Ratlarda yara modeli oluşturularak yara örtüsünün in vivo etkisi incelenmiş ardından yapılan histopatolojik testler ve dokuda Mikro-BT ile yapılan analizler ile geliştirilen yara örtüsü formülasyonunun yara iyileştirme etkisi tespit edilmiştir. Tüm in vitro ve in vivo testler sonucunda nanopartiküle yükleme ile H.perforatum stabilitesi artırılmış, borik asitin hemen salımı ve hiperisinin uzun süre salımını sağlayan, adezif, yeterli derecede şişerek dokuda destek sağlayabilen, yeterli direnç ve elastikiyette yara örtüsü elde edilebilmiştir. Histopataloji ve Mikro-BT sonuçlarına göre H.perforatum'un tek başına veya borik asit ile birlikte kullanımının, yara iyileşmesinde enflamasyonu azaltarak fibroblast aktivitesini artırdığı, epitelizasyonu hızlandırdığı ve damarlanmayı destekleyerek 7 günde %70'ten fazla iyileşme tespit edilmiştir. Sonuç olarak tezde hedeflendiği şekilde yara tedavisinde tek ilaç şekli ile kombine tedavi sağlayabilecek ve böylece acı vermeden kolayca uygulanabilecek, tedavi sürecinde boyutu değişen yaraya uygun boyutta hastaya özel olarak hazırlanabilen, ülkemiz doğal kaynaklarının kullanımını sağlayan, 3B basılmış modern yara örtüsü hazırlanmış ve yerel ilaç şekli olarak üretime kazandırılmaya hazır hale getirilmiştir.