Ankara Tıp Fakültesi Hastanelerinde Acil Servis ve Yoğun Bakım Hekimlerinin, Beyin Ölümü Hakkındaki Farkındalıkları, Bilgi Düzeyleri ve Bakış Açılarının Değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖMER ERAY YALAP
Danışman: AYŞE PETEK BİNGÖL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Genel Bilgiler: Beyin ölümü merkezi sinir sisteminin kafatası içinde kalan kısmı olan beyin, beyin sapı ve serebellumun tamamının tüm aktivitelerinin kalıcı, yani geri dönüşümsüz olarak yitirilmesidir. Fakültemiz hastanelerince bildirilen hem beyin ölümü sayısı, hem de kadavradan organ bağış oranı ülkemizdeki eşdeğer büyüklükteki diğer hastanelerin çok altındadır. Bu durum fakültemizce yapılan transplantasyon işlemlerini olumsuz etkilemektedir. Biz, hastanemiz ve ülkemizdeki bildirim ve donasyon sayısı düşüklüğünün en önemli nedenlerinden birkaçının, hekimlerden kaynaklı olabileceğini düşünerek, hastanemizde yoğun bakımı olan bölümlerde ve acil serviste çalışan doktorların beyin ölümü konusundaki bilgi düzeylerini, tecrübelerini, beyin ölümüne yaklaşımlarını ve beyin ölümünü öngörme yeteneklerini ve bunların hekimlerin demografik özellikleri ile olan ilişkisini inceledik. Ek olarak hastanemizde son 3 yılda beyin ölümü tablosu gelişip organ nakil koordinatörlüğüne bildirimi yapılan hastaların ve son 3 yılda Nöroloji bölümüne danışılan ve muayenesi beyin ölümü ile uyumlu olan hastaların süreçteki akıbetlerini taradık. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada, Ankara Üniversitesi İbni Sina ve Cebeci Tıp Fakültesi Hastanelerinde görev yapan Acil Tıp, Anesteziyoloji ve Reanimasyon, Beyin ve Sinir Cerrahisi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Nöroloji, Kardiyoloji, Kalp ve Damar Cerrahisi, Göğüs Hastalıkları, Göğüs Cerrahisi, Genel Cerrahi ve İç Hastalıkları bölümlerinde çalışan asistan, yan dal asistanı/uzman olan hekimlere ve yoğun bakım yan dalı yapmakta olan uzman hekimlere, 16.09.2020 ile 24.11.2020 tarihleri arasında, hekimlerin çalışmakta oldukları klinik (acil servis veya yoğun bakım) göz önüne alınarak, tarafımızca hazırlanmış anket formları verilmiş ve doldurmaları istenmiştir. Katılımcıların anket sorularına verdikleri yanıtlar kendi oluşturduğumuz puanlama kriterlerine göre değerlendirilmiş, toplam bilgi düzeyi, tecrübe ve yaklaşım skorları hesaplanmıştır. Bu skorların hekimlerin demografik özellikleri ile ilişkileri incelenmiştir. Ayrıca hastanemiz organ nakil koordinatörlüğünün beyin ölümü bildirimlerini topladığı veritabanı taranmıştır. Hastanemizde kullanılan veritabanı olan "Avicenna" programı taranarak son 3 yılda Nöroloji kliniğine danışılan tüm hastalar sistem üzerinden incelenmiştir. Bulgular: Çalışmaya toplam 221 hekim katılmıştır. Akademik branşa göre ortalama skorlar karşılaştırıldığında, en yüksek bilgi düzeyi ortalaması yoğun bakım yan dalında görev yapmakta olan hekimlerde, en düşük bilgi düzeyi ortalaması kardiyoloji hekimlerinde saptandı. En yüksek tecrübe skoru ortalaması yoğun bakım yan dal hekimlerinde, en düşük tecrübe skoru ortalaması ise göğüs hastalıkları ve acil servis hekimlerinde saptandı. Yaklaşım skorları bölümler arasında benzerdi ve beyin ölümüne yaklaşım büyük oranda olumluydu. Yaş, kıdem, toplam hekimlik süresi ve toplam yoğun bakım tecrübesi arttıkça bilgi düzeyi ve tecrübe skorlarının istatistiksel olarak anlamlı artış gösterdiği tespit edildi. Cinsiyet, ana branş, zorunlu hizmet geçmişinin ise bu skorlar üzerinde anlamlı bir etkisi saptanmadı. Ek olarak daha önce başka yer veya bölümde tamamlanmamış asistanlık öyküsü olanların, tecrübe skorlarının daha yüksek olduğu tespit edildi. Kıdem arttıkça, beyin ölümüne yaklaşım skorunun hafif artış gösterdiği gözlendi. Bunun dışında demografik özelliklerin yaklaşım skoruna belirgin bir etkisi olmadığı görüldü. Hekimlere kısa süre içinde hangi hastada beyin ölümü gelişeceğini öngöreceklerini soran ve olgulardan oluşan soruda, hekimlerin %94,6'sının doğru olan cevabı verdiği görüldü. Son 3 yılın hastanemizdeki beyin ölümü tablosu incelendiğinde, 209 yoğun bakım yatağı olan hastanemizde organ nakil koordinatörlüğüne yıllık ortalama 14,3 bildirim olduğu ve bunların yıllık 7,3 tanesinin erişkin hasta olduğu görüldü. Yine son 3 yılda Nöroloji bölümüne danışılan hastalar incelendiğinde, bunların 14 tanesinin muayenesinin beyin ölümü ile uyumlu olduğu ancak yalnızca 7'sinin organ nakil koordinatörlüğüne bildirildiği görüldü. Tartışma ve Sonuç: Beyin ölümü gelişmiş ve gelişme ihtimali yüksek olan hastaların tanınması ve beyin ölümü gelişmiş hastalardan organ temini sürecinde en önemli rol doktorlarındır. Çalışmamızda elde ettiğimiz bulgular göstermektedir ki, doktorların henüz daha temel tıp eğitimi düzeyinden başlayarak, beyin ölümüyle ilgili bilgi düzeylerinin arttırılması gerekmektedir. Beyin ölümü gelişme ihtimali yüksek olan veya beyin ölümü gelişmiş olan hastalarda izlenecek yol açısından, ülke genelinde standart bir protokol belirlenmelidir. Ayrıca beyin ölümü tablosundaki hastalarla karşılaşma ihtimali yüksek olan yoğun bakım ve acil hekimlerine, beyin ölümü farkındalığını arttırmak ve temel tıp eğitiminde öğrendikleri beyin ölümü bilgilerini pekiştirmek amacıyla, düzenli aralıklarla eğitim aktiviteleri ve teşvik edici uygulamalar planlanmalıdır. Çalışmamızda elde ettiğimiz bulguları doğrulamak ve pekiştirmek amacıyla, bu çalışmada kullandığımız anketler ve puanlama sistemi kullanılarak yapılacak, daha homojen demografik özelliklere sahip örneklemi olan, daha çok katılımcılı, çok merkezli çalışmalar gerekmektedir. Anahtar Sözcükler: Beyin ölümü, organ nakli, hekimlerin beyin ölümü farkındalığı, Ankara Tıp, beyin ölümü bildirimi