Türkiye'de laikliğin oluşum sürecinde camiler (1923-46)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DENİZ PARLAK

Danışman: FİLİZ ZABCI

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Camiler İslam'ın yüzyıllara uzanan kadim mekanlarıdır. Laikleşmenin konusu olmalarına neden olan şey ise, camilerin ulus devletin inşasından günümüze uzanan tarihsel seyirde bir tehdit ya da tahdit gibi görülmesinden ziyade tarihsel ve toplumsal bağlama göre sahneye davet edilen ama hep yan yana yürüyen kurucu unsurlar olmalarındandır. Başka bir deyişle, camiler laikliğin oluşumunun verili olmadığını ve tarihsel ilişkisel deneyimlerle biçimlendiğini ortaya koyabilecek dinamiklere sahiptir. Bu çalışma yeni ulus ve devletin inşa sürecinde Türkiye'de laikleşme sürecinin med-cezirli yol alışını, camilerin kurucu unsurlar olarak işlendiği düzenlemeleri ve bunların toplumdaki yansımaları bağlamında tartışmayı önermektedir. Oysa ki, Cumhuriyet Türkiye'sinde camilerin hiçbir tarihsel kesitte gündemden düşmeden; uleması/devlet görevlisi, vaazları/hutbeleri, Kur'an eğitimi/medreseleri, sayısı/cemaatin artışı, kapatılması/kullanımı, irticai faaliyetleri/inanç merkezi olmaları gibi bünyesinde barındırdığı tüm parametrelerin etrafında laikliğin karşısında konumlandırılmışlardır. Bu kapsayıcı role karşı camiler, laikliğin analizinde yalnızca sembolik bir yer kaplamışlardır. Bu yaklaşım laikleşmenin doğasını dini özel alana itmeye hapseder. Sonuç olarak bu çalışma erken Cumhuriyet döneminin bugüne yansıyan laikleşme sürecini camiler temelinde bir kategorizasyona hapsetmeden eleştirel bir bakış açısıyla irdelemektedir.