Serebrovasküler hastalığı olan bireylere bakım veren aile üyelerinin bakım yükü ve öz etkililiklerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Hemşirelik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE KAYA
Danışman: AYFER TEZEL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Araştırma, serebrovasküler hastalığı olan bireylere bakım veren aile üyelerinin bakım yükü ve öz etkililik düzeylerinin değerlendirilmesi amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Çalışmanın örneklemini, Kocaeli Kamu Hastaneleri Kurumu'na bağlı İzmit Seka Devlet Hastanesi'nde Ocak 2011-Aralık 2012 tarihleri arasında serebrovasküler hastalık tanısı nedeniyle tedavi almış hastalara bakım veren, 18 yaşından büyük, gönüllü, işbirlikçi ve iletişime açık, Kocaeli merkez ilçe ve çevresindeki ilçelerde ikamet eden 250 aile üyesi oluşturmuştur. Veri toplama, hastaların evlerine gidilip bakım verenler ile yüz yüze görüşülerek yapılmıştır. Veriler, bakım veren ve hasta bireyi tanımlayıcı özellikler formları, ''Bakım Verme Yükü Ölçeği (BVYÖ)'', ''Öz Etkililik Yeterlik Ölçeği (ÖEYÖ)'' ve ''Barthel Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi (BGYAI)'' kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizi, bilgisayar ortamında yapılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde, Tekyönlü Varyans Analizi (OneWay ANOVA-F Testi), ve posthoc test olarak Tukey HSD testi, bağımsız gruplar arasında iki ortalama arasındaki önemlilik testi (Independent Samples t Test-t Testi) ve Pearson Korelasyon analizi kullanılmıştır. Barthel Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi'ne göre, araştırma kapsamına alınan hasta bireylerin (n=250) %56,8'i tamamen, %43,2'si ileri derecede bağımlıdır. Bakım verenlerin %56,4'ü 41-60 yaş grubunda, %67,6'sı kadın, %46,8'i ilköğretim mezunu, %93,2'si çalışmamakta, %63,6'sının geliri giderinden az, %95,2'si evli, %95,2'si çocuklu, %58'i ilçede yaşamakta, %50'si hasta bireyin çocuğu, %73,6'sı hasta ile birlikte yaşamakta, %59,2'sinin sağlık sorunu bulunmakta, %87,4'ü SVH ve hasta bakımı hakkında bilgi almış, %99,6'sı hastasına fiziksel destek vermekte ve %65,6'sına bakımda yardım eden başka bir kişi bulunmamaktadır. Araştırmaya katılan bakım verenlerin bakım verme yükü ölçeğinden aldıkları puan ortalaması 48,41±8,88 bulunmuştur. Bakım verenlerin yaşadığı yerin (p=0,018), yakınlık derecesinin (p=0,04), psikolojik destek verme durumunun (p=0,007) ve hastanın bağımlılık düzeyinin (p=0,01) bakım verme yükü puanlarını etkilediği belirlenmiştir. Çalışmaya göre, bakım verenlerin öz etkililik yeterlik ölçeği toplam puan ortalaması 82,21±10,33 bulunmuştur. Bakım verenlerin yakınlık derecesinin (p=0,032), maddi destek verme durumunun (p=0,021) ve yardım eden kişi varlığının (p=0,043) öz etkililik yeterlik ölçeği toplam puan ortalamalarını etkilediği belirlenmiştir. Öz etkililik yeterlik ölçeği alt boyutlarından olan davranışa başlama ile bakım verenlerin tanımlayıcı özelliklerinin hiçbiri arasında anlamlılık saptanmamıştır (p>0,05). Bakım verenlerin medeni durumu (p=0,031), çocuk sayısı (p=0,026) ve hastanın tanı zamanı (p=0,01) gibi tanımlayıcı özelliklerin davranışı sürdürme puan ortalamalarını etkilediği bulunmuştur. Bakım verenlerin gelir durumu (p=0,022) ve yakınlık derecesinin (p=0,002) davranışı tamamlama puan ortalamalarını etkilediği saptanmıştır. Araştırmaya katılan bakım verenlerin sağlık sorunlarının (p=0,033) ve bakım verenlere yardım eden kişi varlığının (p=0,025) engellerle mücadele puan ortalamalarını etkilediği belirlenmiştir. Bakım verme yükü ölçeği toplam puan ortalaması ile davranışa başlama alt boyutu arasında pozitif yönde zayıf düzeyde anlamlı (p=0,038, r=0,131) ve engellerle mücadele alt boyutu ile de negatif yönde zayıf düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir (p=0,007, r= -0,170).