İdadi Mektepleri'nin tarihsel gelişimi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İLKÖĞRETİM DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİL. ÖĞRETMENLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2005
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HACI SALMAN
Danışman: RECAİ DOĞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sözlükte "bir şeyi hazırlamaya mahsus yer" anlamına gelen idadi (i'dadi) kelimesi önceleri, Tanzimat döneminin ilk yıllarına kadar Batı tarzında açılan okulların hazırlık sınıflan için kullanılmış, 1847'de faaliyete geçen Rüşdiyelere hazırlamaya ayrılan Sibyan mekteplerine de idadi denilmiştir. İdadi terimi, 1869 Nizamnamesi 'yle açıklığa kavuşturulmuş ve ilk defa başlı başına ortaöğretimin bir kademesi olarak ele alınmıştır. Nizamnameye göre Müslüman ve Hıristiyan Osmanlı tebasını birbirine kaynaştırmak ve ortak bir kültürle yetiştirmek amacıyla 4 yıllık Rüşdiyelerin üstünde, öğretim süresi 3 yıl olacak idadi okullar belirlenmiştir. Maarif Nizamnamesi'nde hemen açılmaları öngörülen idadi mektepleri, 1873 tarihine kadar açıklamamıştır. Bu bu gecikmeye sebep olarak, maddi imkansızlıklar ve öğretmen yokluğu gerekçe gösterilebilir. Ancak 1872 tarihinde Maarif Nazır' in sadrazama bir tezkere yollayarak bir an evvel açılmasını istemesi dikkate alınmış ve 1873'te ilk Mülki idadi açılmıştır. idadi mekteplerin genel amacı, çocuklara milli terbiye, vatandaşlık terbiyesi ve iş terbiyesi kazandırmaktı. Özel amacı ise, talebelere orta tahsil seviyesinde bilgi vermek, onları hayat için lazım olan ticari, sanayi ve ziraat sahalarında, sanat sahibi yaparak çalışma hayatına "ara elemanı" ve devlete vasıflı katip olarak yetiştirmekti. İdadilerin açılması, Tanzimat Devri Eğitiminin temel unsuru olan Osmanlıcılık ilkesinin hayata geçirilmesi içinde gerekliydi. Zira bu ilkeye göre Müslim ve Gayri Müslim çocuklarının aynı çatı altında eğitim almaları gerekiyordu. Böylece farklı ırk ve dinlerden gelen gençler birbiriyle kaynaşarak, aynı duygulan paylaşan vatandaşlar olarak "Osmanlı Milleti"nin temelini oluşturacaktı. II. Abdülhamit döneminde idadilerde önemli gelişmeler alınmıştır. 1888'de idadilerin öğretim süresinin dört yıla çıkanlması, vilayet merkezlerinin gündüzlü olarak açılmış idadilerin köy ve kasaba çocuklarının görebilmesini sağlamak üzere yatılıya çevrilmesi kararlaştınlmıştır. II. Abdülhamit devri sonunda İstanbul'daki 80idadi sayısı dokuza (9) taşradakilerle birlikte Osmanlı topraklarındaki idadi sayısı 109' a çıkmıştır. Bunların doksan üçü (93) resmi, on dokuzu (19) özel ve beşi'de askeri idi. Bu okullardaki toplam öğrenci sayısı 20.000'e yaklaşmıştır. 1880 yılında İstanbul'da kızlar içinde bir idadi açılmıştır. Bu okulun programında genel kültür derslerinden başka Türkçe, Fransızca, Almanca, İngilizce, Mûsiki, el ve ev işleri gibi dersler bulunuyordu. Faaliyeti iki yıl süren İnas İdadisi devletin yaptığı tanıtım ve teşviklere rağmen halkın ilgisizliği yüzünden kapanmıştır. İlk askeri idadi için İstanbul'da Maçka' daki eski Mekteb-i Harbiyye binası tahsis edildi. Ancak bina tamire muhtaç olduğundan gerekli onarımlar bitinceye kadar askeri idadi Harbiye Mektebiyle birlikte Beşiktaş Sahilsarayı'ndaki Çinili köşk'e nakledildi. II. Abdülhamit döneminde İstanbul'da Mektebi Harbiyye-i Şöhane idadi ile Mekteb-i Tıbbiyye-i Şöhane idadisi taşrada baş askeri idadi mevcuttu. İdadinin amacı, kültürlü, ziraat, sanat ve ticarete vakıf olan eleman yetiştirmekti. Ancak idadi mezunları alacak devlet kurumları olmadığı için, mezunları imtihanla liselere kabul edilen ortaöğretimin bir basamağı olarak Cumhuriyet'e kadar kalmış ve Cumhuriyet döneminde de Liselere çevrilmiştir. 1923 yılında bütün genel ortaöğretim kurumlarına lise adının verilmesi kararlaştırılmıştır.