Gi proteinine kenetli reseptörler aracılı vasküler kasılma yanıtlarının mekanizmalarının incelenmesi: 5-HT1 reseptör aracılı vasküler kasılma yanıtı
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, FARMAKOLOJİ VE KLİNİK FARMOKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2001
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DEMET AKIN
Danışman: HAKAN GÜRDAL
Özet:5.0ZET Bu çalışmada tavşan A.karotis komunisde (AKK) 5-HTı reseptörleri aracılığıyla oluşan kasılma yanıtları incelendi ve Gi/o proteinine kenetli olan bu reseptörlerin uyarılması ile aktive olan sinyal iletim mekanizmaları araştırıldı. 5-HTı, a2-adrenerjik ve muskarinik reseptörlerin uyarılması sonucu Gi/o proteini aktive olur ve adenili siklaz enzimini inhibe eder. Bu inhibisyon hücre içi cAMP miktarının azalmasına neden olur. Gi/o proteini aracılı sinyal iletiminin bu kısmı oldukça açıktır. Gi/o proteinine kenetli reseptörlerin hücre içi kalsiyumu artırdıkları ve damarlarda kasılmaya neden oldukları gösterilmiştir. Bu reseptörlerin hangi mekanizma ile hücre içi kalsiyum konsantrasyonunu artırdığı ve kasılma yanıtına neden olduğu yeterince açıklık kazanmamıştır. Bazı çalışmalarda Gi proteinine kenetli reseptörlerin inozitol fosfat oluşumunu artırarak hücre içi kalsiyumunu artırdığı ileri sürülmüştür. Organ banyosunda yapılan fonksiyonel çalışmalarda 5-HTib/id reseptör agonisti sumatriptan AKK de ön kasılma oluşturmadan konsantrasyon bağımlı kasılma yanıtlarına neden oldu. 5-HT2 reseptör antagonisti ketanserin ile bu yanıt oldukça potent bir şekilde antagonize olurken, 5-HTı reseptör antagonisti GR1 27935 ile daha düşük bir potenste antagonizma oldu. Bu yanıtta 5HTı reseptörleri ile birlikte 5-HT2 reseptörlerininde önemli rolü olduğunu ileri sürebiliriz. Bazı çalışmalar 5-HTı aracılı yanıtların damarda ön kasılma oluşturduktan sonra belirgin olduğunu göstermiştir. Ön kasılma oluşturulduktan sonra (30mM KCI ile) elde edilen sumatriptan kasılma yanıtı 5-HT2 reseptör antagonisti ketanserine daha az duyarlı, 5-HTı reseptör antagonisti GR1 27935' e ise daha çok duyarlı oldu. Ön kasılma oluşturulduktan sonra 5-HT2 reseptör antagonistine duyarlılığın azalması bu reseptörlerin kasılma yanıtına katkısının azaldığını düşündürdü. Bu durumda ön kasılma oluşturulmayan damarlarda sumatriptanın 5-HT2 reseptörleri aracılığıyla hafif bir ön kasılma oluşturabileceğini ve bunun 5-HTt reseptörleri aracılığıyla oluşan yanıtları görünür hale getireceğini ileri sürebiliriz. 50Yaptığımız çalışmalar (Western Blot ve bağlanma) 5HTib, 5HTid ve 5-HT2 reseptörlerinin bu damarda bulunduğunu göstermekte idi. Sumatriptan ile oluşan kasılma yanıtları 5-HTib reseptör antagonisti ile antagonize olurken 5-HT1D reseptör antagonistine daha dirençli idi. Bu durum kasılma yanıtlarının 5-HT-ib reseptörleri aracılığı ile oluştuğunu göstermekte idi. Sumatriptan kasılma yanıtı PTX'ne duyarlı idi. Bu sonuç kasılma yanıtlarında Gi/o proteinlerinin rol aldığını göstermektedir. Sumatriptan ile oluşan kasılma yanıtlarında kalsiyum kanallarının rolünü test etmek amacıyla L-tipi kalsiyum kanal blokeri nikardipin varlığında kasılma yanıtları değerlendirildi. Yanıtların kalsiyum kanal blokajına duyarlılığı Gi/o kenetli reseptörler aracılığıyla oluşan yanıtlarda kalsiyum kanallarının etkili olduğunu düşündürdü. AKK'de 5-HTı reseptör agonistleri sumatriptan ve naratriptan forskolinle uyarılmış cAMP oluşumunu inhibe etti. Bu yanıtında PTX'ne duyarlı olduğu saptandı. Damar halkalarında sumatriptan ile İP birikimi gözlenmedi. Sumatriptan ve naratriptan aracılı cAMP oluşumunu azaltıcı etki nonselektif 5-HT1B/id reseptör antagonisti GR1 27935 ile tamamen antagonize oldu. Bu yanıt 5-HT-ib reseptör antagonisti ile inhibe olurken, 5-HT-|D reseptör antagonistine duyarlı değildi. Bu sonuç sumatriptan ve naratriptanın cAMP oluşumunu inhibe edici etkisinde 5-HT1B reseptörlerinin rol aldığını göstermekte idi. Bu çalışmalar sonucunda AKK'de 5-HTib/id ve 5-HT2 reseptörlerinin varlığı ve sumatriptan ile oluşan kasılma yanıtlarına 5HTib ve 5-HT2 reseptörlerinin aracılık ettikleri gösterilmiştir. Naratriptan ve sumatriptan 5HTib reseptörlerini uyararak cAMP inhibişyonuna neden olmaktadır. Fakat naratriptan 5-HT-ib reseptörlerini uyarmasına rağmen kasılma yanıtına neden olmamaktadır. Sumatriptan ise 5-HTib reseptörlerini uyararak hem kasılma hemde cAMP inhibişyonuna neden olmaktadır. cAMP inhibisyon yanıtında naratriptanın sumatriptandan daha potent olması ve benzer maksimal cAMP inhibişyonuna neden olmaları 5-HT1B reseptörlerini uyarma efikasilerinde büyük farklılıkların olmadığını düşündürmektedir. Dolayısıyla naratriptanın 5-HT-ib 51reseptörlerini uyarmasına karşın kasılmaya neden olmaması açıklama gerektirmektedir. Bu fenomenin agoniste özgü sinyal iletimi ile açıklanabileceği düşünülmüştür. Anahtar kelimeler: 5-HT, sumatriptan, 5-HTib reseptörü, 5-HT-id reseptörü, damar düz kası, kasılma, Gi/o proteini, cAMP, fosfolipaz C, voltaj bağımlı kalsiyum kanalları. 52