Profesyonel sürücülerin trafikte öfke açısından değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2007
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İRFAN KORKUSUZ
Danışman: GÜROL CANTÜRK
Özet:ÖZET Profesyonel Sürücülerin Trafikte Öfke Açısından Değerlendirilmesi Bu çalışmada; meslekleri gereği trafik ortamında uzun süre bulunan, geçimini ticari araç kullanarak sağlayan, trafikte uzun süre kalmanın olumsuz etkilerini üst düzeyde yaşayan profesyonel sürücüler, trafikte öfke açısından değerlendirilmiş, trafikte öfkelerini nasıl ifade ettikleri ile öfkelenmelerine sebep olan etkenlerin ve bunların sürücü davranışları üzerindeki etkileri incelenerek çözüm önerilerinde bulunulması amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemi Ankara'da ticari taksi, minibüs, belediye otobüsü, özel halk otobüsü, kamyon ve kamyonet kullanan, rastlantısal olarak belirlenen toplam 375 profesyonel sürücüden oluşmuştur. Araştırmada 2001 yılında Baklaya tarafından geliştirilen Çok Boyutlu Öfke ölçeği (ÇBÖÖ) kullanılmış olup ölçeği oluşturan maddeler sıra etkisini kontrol edebilmek amacıyla, değişik sıralarda dizilerek, bir batarya haline getirilmiştir. Bu bataryaya da cinsiyet, yaş, eğitim, araç kullanma süresi, son beş yılda karışılan kaza ve alınmış trafik cezalan vb. bilgileri içeren demografik bilgi formu eklenmiştir. Verilerin istatistiki incelenmesinde SPSS 15.0 paket programı kullanılmış, tek yönlü varyans analizi, tanımlayıcı testler ve korelasyon analizleri uygulanmıştır. Araştırma sonucunda profesyonel sürücülerin karıştığı trafik kazalarında en önemli nedenlerden birisinin öfkeli ve saldırgan sürücü davranışları olduğu, profesyonel sürücülerin en çok, trafik kurallarına uymayan ve bunun doğal sonucu olarak diğer sürücülerin haklarım hiçe sayıp onlara saygı göstermeyen araç kullanıcılarına öfkelendikleri, bunun da sürücülüklerine saldırgan davranışlar olarak yansıdığı, profesyonel sürücülerin trafik ortamında öfkelendiklerinde en sık yaptıkları davranışın el kol hareketi yapmak ya da küfür etmek olduğu, bu durumda profesyonel sürücülerin öfkelerini daha çok sözel ve bedensel ifadelerle ortaya koyduğu, özellikle ticari araç kullanan 18-30 yaş grubu genç sürücülerin öfke belirtileri ve saldırgan davranışlar yönünden en büyük risk grubunu oluşturduğu, deneyim ve yaşın artmasıyla öfkenin azaldığı, ticari araçları kullanan şoförlerin sosyal güvencesinin olmayanlarda öfke belirtileri ve saldırgan davranışların daha çok ortaya çıktığı, ticari araç kullanan şoförlerin öfkeli ve saldırgan davranışlar sergilemelerinin nedenlerinden birisinin de maddi sorunlar olduğu belirlenmiştir. 137Özellikle profesyonel sürücüler deneyimli sürücüler olmalarına rağmen, güvenli sürücülük özellikleri ve sürücülük yeteneğindeki sorunların deneyimle çözülemediği ve ticari araçların karıştığı kazaların artarak devam ettiği görülmektedir. Deneyimin yam sıra güvenli sürücülük özelliklerinin kazanılmasında profesyonel sürücülere yönelik psikolojik değerlendirmeler yapılmasının ve bu değerlendirmelerde sürücü gruplarına göre özel eğitim programlarının oluşturulması son derece önemlidir. Bu eğitimlerde, sürücülerle yapılacak görüşme sonucunda elde edilen bilgiler, sürücü davranış, geliştirme programlarının içeriğinin hazırlanmasında kullanılmalıdır. Sürücülerin yetersiz olduğu alanların belirlenmesine dayanılarak oluşturulan bu eğitim programlan, bireylerin trafikte öfkeyle baş edebilmelerine, trafik kurallarına uymalarına, kendi beceri düzeylerinin artmasına hatalı sürücü davranışlarının ise azalmasma katkıda bulunacaktır. Trafik, gerek kazalar gerekse de trafiği oluşturan unsurlar yönüyle adli tıbbın çalışma alanlarından birisidir. Özellikle trafik kazasında yaralanan olguların ceza davaları ve daha sonra tazminat davaları sürecinde adli makamlarca değerlendirilmeleri istenmekte, bu değerlendirme içerisinde adli tıp uzmanlarınca düzenlenecek raporlar önemli olmaktadır. Hızla gelişen dünyada, ulaşım; bazen temel bir stres sebebi, bazen de hayata mal olan bir yolculuktur. Trafik sorunlarına sebep olan insan unsurunun oram yol ve çevre unsurlarına göre çok yüksek olup Türkiye'de ortalama %95-99 arasındadır. Bu nedenle, insanlara güvenli trafik ortamım sağlayacak, yanlış hareketlerini düzeltecek, doğru alışkanlıklar ve davranışlar kazandıracak çalışmalar yapılmalıdır. Çalışmamızın sonuçlarında elde edilen veriler; Çok Boyutlu Öfke Ölçeğinin profesyonel sürücülerde iç tutarlılığı ve güvenilirliği yüksek bir test olduğunu, bu sonuçlara göre de ticari amaçlı araç kullanan sürücülerin öfke yönünden değerlendirilmesinde rahatlıkla kullanılabileceğini göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Profesyonel sürücüler, öfke, trafik, adli tıp, çok boyutlu öfke ölçeği. 138