Buhara Hanlığı'nın askeri teşkilatı (1500-1868)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SELİM SERKAN ÜKTEN

Danışman: ÜÇLER BULDUK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Buhara Özbek Hanlığı 1500 yılında Çingiz Han'ın oğlu Cuci soyundan gelen Şibanlılar sülalesinden Muhammed Şibani Han tarafından Maveraünnehr'de kurulmuş, kısa sürede Batı Türkistan'ın hâkimi olmuş ve daha sonra sınırları küçülse de XIX. asrın ortalarına kadar bağımsız bir şekilde varlığını sürdürmüştür. Devletin askeri gücünün temeli kuruluş aşamasından itibaren Özbek ulusunu oluşturan kabile birliklerine dayanmaktadır. Bunun yanı sıra Özbeklerden ve başka topluluklardan sağlanan insan unsuru ile hassa birlikleri oluşturulmuş ve ayrıca Kazak, Kırgız, Karakalpak ve Türkmenler gibi devletin idaresi altında bulunan topluluklardan da yardımcı birlikler sağlanmıştır. Buhara Özbek ordusu, Çingiz Han'dan sonra kurulan Türk-Moğol kökenli devletlerin askeri müesseselerinden büyük oranda etkilenmiştir. Askeri terimler ve askeri birimler büyük oranda Altınorda Hanlığı, İlhanlılar ve Timurlulardan miras alınmıştır. Buhara Özbek Hanlığı'ndan sonra Türkistan'da kurulan Hive ve Hokand Hanlıklarının askeri müesseselerinde de bu yapının etkisi görülmektedir. Ne var ki klasik Ortaçağ Türk-Moğol ordu geleneği üzerine şekillenen Buhara Özbek ordusu, XVI. asırda etkin bir muharip güç olsa da, XVII. asırdan itibaren Orta Asya'nın siyasi, iktisadi ve kültürel gerilemesine paralel olarak XIX. asrın ortalarına kadar pek bir gelişim gösterememiş, modern dünyanın askeri sisteminin çok gerisinde kalmıştır. Bu durum XVIII. ve XIX. asırlarda devleti istilalara karşı savunmasız bırakmıştır.