Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi çalışanlarının karbon ayak izi saptanması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞEYMA BETÜL YÜKSEL
Danışman: AYŞE GÜLSEN CEYHUN PEKER
Özet:Amaç: Ankara Türkiye'nin başkenti ve ikinci en kalabalık şehri olarak ülkede yaşayan her kesimden bireylerin görüntüsünü yansıtmaktadır. Bu kesitsel çalışmayla içinde bulunduğumuz toplumun çevre bilincinin ve yaşam alışkanlıklarının değerlendirilmesi amacıyla Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanelerinde görev yapmakta olan akademik ve idari personelin karbon ayak izini saptamak ve çevreye verdiğimiz zararın farkındalığını oluşturup, gelecek nesillere bırakabileceğimiz yaşanabilir bir çevre için adım atmaktır. Gereç ve Yöntem: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi akademik ve idari personel sayılarına oranlanarak, 95 akademik ve 205 idari personele yüz yüze görüşülerek uygulanan Anket formunda birincil ve ikincil karbon ayak izini ölçecek tarzda evde, ulaşım sırasında ve yaşam tarzıyla doğrudan ya da dolaylı atmosfere ne kadar CO2 salımı gerçekleştirdikleri hesaplanmıştır. Sorulara verilen cevaplar DEFRA (İngiltere Çevre, Gıda ve Tarım İşleri Departmanı) ve EPA (ABD Çevre Koruma Ajansı)' nın ölçüm kombinasyonlarına dayanarak hazırlanan Carbon Footprint firmasının karbon ayak izi hesap makinesi kullanılarak değerlendirilmiştir. Çalışmada elde edilen veriler SPSS 20.0 paket programı kullanılarak, Ki-Kare testi, bağımsız gruplarda Kruskal-Wallis ve Mann Whitney U testleriyle, sürekli değişkenler ise Spearman korelasyon testi ile değerlendirilmiştir. Sürekli veriler ortalama ± standart sapma biçiminde; kategorik veriler ise frekans ve yüzdeler biçiminde özetlenmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Ankete katılan 300 hastane personelinin ürettiği toplam karbon ayak izi ortalama 7,85 ton CO2 ve bunun telafisi için dikilmesi gereken toplam ağaç miktarı ortalama 11,28 bulunmuştur. Toplam KAİ değerinin çalışanların yaşına, eğitim durumuna ve mesleğine göre değiştiği fakat cinsiyetin KAİ üzerinde etkisi olmadığı tespit edilmiştir. Enerji tüketimlerine bağlı karbon ayak izinin de yaş, cinsiyet, eğitim durumu ve mesleklere göre değişim gösterdiği görülmüştür. Enerjiye tüketimine bağlı KAİ' de, 50 yaş ve üzeri kişilerin diğer yaş gruplarına, kadınların erkeklere, lisansüstü eğitim alanların diğer eğitim durumlarına ve öğretim üyelerinin diğer çalışanlara oranla daha yüksek karbon ayak izine sahip oldukları bulunmuştur. Ulaşım tercihlerine göre KAİ üretiminin de yaşa, cinsiyete, öğrenim durumuna ve meslek grubuna göre değiştiği görülmüştür. Hastane çalışanlarının ikincil KAİ değeri ortalama 2,93 ton CO2 olarak hesaplanmıştır. Buna göre, yaş arttıkça üretilen ikincil KAİ değeri azalmaktadır ve kadınlar erkeklere oranla daha az ikincil KAİ üretmektedir. Eğitim düzeyi arttıkça ikincil KAİ üretim oranı arttığı bulunmuştur. Sonuç: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi çalışanlarında karbon ayak izi derinliği önemi hakkında farkındalığın artırılması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Ayrıca, bu çalışmayla bireyler ürettikleri karbon ayak izinin olumsuz etkilerini, hesaplanan toplam ağaç adedince ağaç dikerek telafi edebileceklerine dair somut bir çözüm sunulmuştur. Aile Hekimliği Anabilim Dalı olarak bu farkındalığının artırılması için çalıştay, seminer vb. etkinliklerin düzenlenmesi sağlanabilir. Aynı zamanda birinci basamakta çalışan aile hekimleri olarak gerek Toplum Sağlığı gerekse Aile Sağlığı Merkezleri'nde toplumu bilinçlendirici faaliyetler düzenlenebilir