Doğu Karadeniz Bölgesi sahil kuşağı yerel elma çeşit koleksiyonu'ndan (ankara), görünüm ve yeme kalitesi bakımından ümitvar genotiplerin  
seçilmesi ve tanımlanması

SAEED DOUSTI

Doğu Karadeniz Bölgesi sahil kuşağı yerel elma çeşit koleksiyonu'ndan (ankara), görünüm ve yeme kalitesi bakımından ümitvar genotiplerin seçilmesi ve tanımlanması

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BAHÇE BİTKİLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SAEED DOUSTI

Danışman: HATİCE DUMANOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma, Doğu Karadeniz Bölgesi sahil kesimine ait 241 yerel elma çeşidi ile Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü'nde bulunan koleksiyon bahçesinde 2013-2016 yılları arasında yürütülmüştür. Sofralık tüketime uygun ve mutlak periyodisite göstermeyen 3'ü yazlık, 13'ü güzlük ve 34'ü kışlık 50 ümitvar yerel çeşit UPOV ve Elma Deskriptörü kriterlerine göre meyve özellikleri yönüyle morfolojik ve SSRs markörler ile genetik olarak karakterize edilmiştir. Çalışmada kontrol olarak 'Summerred' ve 'Royal Gala' yazlık, 'Jonagold' güzlük, 'Granny Smith' ve 'Pink Lady' kışlık standart elma çeşitleri de yer almıştır. Morfolojik analiz sonuçlarına göre yerel elma çeşitlerinin meyveleri genellikle küçük-orta ya da orta-iri, küresel, meyve kabuğunun zemin rengi sarımsı yeşil, üst rengi sıvama pembe kırmızı, meyve eti dokusu sert ve rengi beyazdır. Meyvelerin albenisi ve yeme kalitesi iyi, meyve etinin yapısı hoş-incedir. Ortalama meyve ağırlığı 74.3-258.2 g, meyve boyu 48.0-71.7 mm, meyve çapı 54.3-77.3 mm, boy/çap oranı 0.76-1.03, SÇKM miktarı %11.8-16.9, titre edilebilir asitlik değeri %0.27-1.78 arasındadır. Yerel elma çeşitlerinin büyük çoğunluğunda meyve eti + kabuk dokusunun antioksidan aktivitesi, meyve eti dokusundan 1.2-4.2 ve toplam fenolik bileşik miktarı 1.2-3.6 kat daha fazladır. Meyve özelliklerine göre yapılan değerlendirmeler sonucunda 50 ümitvar yerel elma çeşidi arasından 3'ü yazlık, 4'ü güzlük ve 10'u kışlık olmak üzere toplam 17 yerel çeşit öne çıkmıştır. Bunlar, 41 (Aşısız Elma), 50 (Yazlık Elma), 150 kodlu yazlık, 103 (Arap Kızı), 111, 180 (Arap Kızı-Trabzon), Ü-8 kodlu güzlük ve 29 (Ham Elma), 46 (Çıngıraklı Elma), 58 (Tatlı Elma), 93, 100 (Sabuncular Sivri Elma), 120 (Hemşin Elması), 131, 152 (Demir İyidere Çizgili), 194 (Ferik Elması), A-1 kodlu kışlık yerel çeşitlerdir. Bu çalışmada, 13 SSR markör ile yapılan genetik analizlerde toplamda 176 allel (ortalama 13.53) elde edilmiştir. CH02c06 (PI: 0.04) lokusu ayrım gücü en yüksek lokus olarak bulunmuştur. Beklenen heterozigotluk (He) değeri 0.778-0.898 arasında ve ortalama 0.848 olarak, gözlenen heterozigotluk (Ho) değeri 0.509-0.909 arasında ve ortalama 0.795 olmuştur. Genotipler arasındaki benzerlik oranı %3 ile %84 arasında belirlenmiştir. Homonim ve sinonim gruplar ve aynı genotipler tespit edilmemiştir.