Farklı Genotiplerdeki Damızlık Kazlarda Yumurta ve Kuluçka Özellikleri ile Palazlarda Entansif Besi Performansı, Karkas ve Et Kalite Özellikleri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Zootekni ve Hayvan Besleme Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SABİHA GÜLANAR ASLAN

Danışman: Esin Ebru Onbaşılar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Nüfus artışıyla birlikte hayvansal proteine olan talebin sürekli artması, ekstansif beside salgın hastalıkların bulaşma riski ve kaz yetiştiriciliğine destek sağlanması kaz üretimin daha büyük çiftliklerde entansif besi şeklinde yapılmasını teşvik etmektedir. Bu şekilde yapılacak beside Türkiye'de bulunan farklı genotiplerin performanslarının ayrıntılı bir şekilde ortaya konulması önem taşımaktadır. Projede, aynı işletmede bulunan Toulouse, Mast ve Linda damızlık kazlarında yumurta kalite ve bileşimi, kuluçka sonuçları, palazlarında entansif beside büyüme, kesim ve karkas özellikleri ile et kalitesinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmada, Toulouse, Mast ve Linda kaz genotiplerine ait damızlıklar kullanılmıştır. Yumurtalama döneminin başında, pik döneminde ve sonunda olmak üzere 3 farklı dönemde her bir genotipe ait yumurtalardan sürü yumurta ağırlığı ortalamasına yakın 12 yumurta alınarak kalite ve bileşim özellikleri tespit edilmiştir. Ayrıca bu 3 farklı dönemde her bir genotipe ait 100 adet yumurta tartılarak numaralandırılıp kuluçka makinesine yerleştirilmiştir. Kuluçka sonunda çıkan palazlar tartılmış ve kuluçka sonuçları tespit edilmiştir. Besi performansını belirlemek için her bir genotipe ait ortalamaya yakın 70 palaz 12 hafta boyunca entansif beslenmiştir. Kazlarda canlı ağırlık, canlı ağırlık artışı, yem tüketimi, yemden yararlanma oranı belirlenmiştir. Besi sonunda kesilerek kesim-karkas özellikleri, et kalitesi ve kemik özellikleri değerlendirilmiştir. Genotipin yumurta ağırlığı, bazı kalite parametreleri, ak kuru madde, bazı yağ asitleri ve palaz ağırlığı üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir (P<0.05; P<0.01; P<0.001). Toulouse genotipinde yumurta ve palaz ağırlığının daha yüksek, dış yumurta kalite özellikleri, sarı yüzdesi ve sarı indeksinin daha iyi olduğu belirlenmiştir. Linda kazından elde edilen yumurtalarda da ak yüzdesi, ak indeksi ve Haugh biriminin daha iyi olduğu bulunmuştur. Yumurtlama dönemi kabuk yüzdesi dışında incelenen kalite parametrelerinde etkili olmuştur. Yumurtlama döneminin sonunda, başlangıca göre sarıda kuru madde, kül, yağ ve protein ile ak kuru madde ve proteinin azaldığı belirlenmiştir. Genotip, C15:0, C18:0, C17:1, C20:1, C20:4n-6 ve İYA değerlerinde etkili olmuştur (P<0.05; P<0.01; P<0.01). Farklı yumurtlama dönemlerinde yağ asitleri karşılaştırıldığında, C17:0, C23:0, C18:2n-6, C18:3n-6, ΣÇDşYA ve ΣÇDşYA/ΣDYA seviyelerinin değişiklik gösterdiği görülmüştür. Yumurtlama döneminin sonunda, üç genotipte de döllü yumurta sayısında ve çıkım sonuçlarında önemli bir azalma olmuştur. Palaz ağırlığı ve relatif palaz ağırlığı en düşük Linda genotipinde bulunmuştur. Palaz ağırlığı, yumurtlama döneminin ilerlemesi ile azalmıştır. Besi performansı, karkas özellikleri, iç organ oranları ve göğüs ile but etlerinin bileşimleri genotip grupları arasında farklılık göstermiştir (P<0.05; P<0.01; P<0.01). Karın yağı, Mast genotipinde daha yüksek bulunmuştur. Etteki kuru madde ve protein değerleri genotipe bağlı olarak değişmiştir. Toulouse ve Linda genotiplerinin etlerinin daha düşük ΣDYA, n6/n3 ve TI değerlerine sahip olduğu, ancak daha yüksek ΣTDşYA, ΣDşYA ve protein değerlerine sahip olduğu ve bu nedenle Mast genotipine göre üstün olduğu belirlenmiştir. But etinde, daha düşük ΣDYA, AI ve TI değerleri ile daha yüksek ΣTDşYA ve ΣDşYA değerleri içerdiği ve göğüs etine göre daha üstün olduğu belirlenmiştir. Bu özellik ile kaz ürünlerinde kardiyovasküler sistem hastalıkları için daha düşük risk but etinde bulunmaktadır. Kaz karaciğerinde İYA ve BD değerlerinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Linda genotipinde femur ve metatarsus kemiklerinin dayanıklılık indekslerinin Mast genotipine göre daha düşük olması nedeniyle Linda genotipinin kemik dayanıklılığının daha üstün olduğu tespit edilmiştir. Bu durum Linda kazlarında besi döneminde kemik ile meydana gelecek sorunları azaltmaktadır. Toulouse kazları yağlı karaciğer üretiminde tercih edilebilir. Entansif beside Linda va Toulouse genotiplerinden elde edilen ürünlerin besin içeriği açısından daha değerli olduğu tespit edilmiştir.