Coğrafi İmgelemler: Mavi Anadoluculuk'ta Kimlik, Kültür ve Mekan
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, COĞRAFYA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SUAT YAZAN
Danışman: Cemal Erdem Bekaroğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, kimlik politikaları ve mekân arasındaki ilişkinin özgün bir örneği olarak, Türkiye'de yirminci yüzyılın üçüncü çeyreğinde Cevat Şakir Kabaağaçlı, Sabahattin Eyüboğlu ve Azra Erhat tarafından müştereken ortaya konulan Mavi Anadolucu kimlik projesi bir coğrafi imgelem olarak incelenmektedir. Son iki yüzyılda genel olarak iktidarlarca üretilen Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük, Kemalizm, Türk- İslam Sentezi vb. kimlik projelerinden müteşekkil Türkiye'de, genel resimden farklı olarak Mavi Anadoluculuk bizzat mekânın kendisini odağa alır. Yeni bir Anadolu kavramsallaştırması yapan bu özgün entelektüel düşünce, herhangi bir ırk, dil, din ayrımı yapmadan Anadolu'daki uygarlık sağanağını birbirinin bir devamı olarak görür. Buna göre aynı mekânı paylaşan bu uygarlıklar, kendileri ortadan kalksa dahi, kültürel olarak sonra gelen toplumlar içerisinde yaşamaya devam etmiştir. Kültürel kılcal damarlar aracılığıyla nesilden nesile aktarılan bu kültürel birikim, Anadolu'yu bir kültürel sentez olarak inşa etmiştir. Anadolu'yu aktif ve şekillendirici bir bağlamda tasvir eden bu düşünce, günümüz Anadolu insanını da bu sentezden arınık görmez ve diyalogu tamamlayan son halka olarak kabul eder. Doküman analizi yöntemiyle Mavi Anadoluculuğa ilişkin deneme, roman, hikaye, çeviri, gezi yazısı gibi birincil ve ikincil kaynakların sistematik olarak incelendiği bu çalışmada, ilk olarak Mavi Anadolucu imgelem, Anadolu'nun kültürel birikim temelinde karakterize edilmesinden hareketle bir kültürel coğrafya kuramı olarak yeniden yorumlanmaktadır. İkinci olarak, hakikat yeri perspektifinden hareketle Mavi Anadolucu embriyonun Halikarnas Balıkçısı olarak bilinen Kabaağaçlı'nın Bodrum'daki çeyrek yüzyıllık yaşamına gömülü olduğu; bununla birlikte Bodrum'da kökleşen Mavi Anadoluculuğun Ege ve Akdeniz kıyılarına odaklanan mavi yolculuklar aracılığıyla yeni takipçiler kazandığı ve Anadolu merkezli bir imgeleme dönüştüğü iddia edilmektedir. Üçüncü olarak, her ne kadar etkinlik gösterdiği dönemde marjinalleştirilmeye çalışılmışsa da, Mavi Anadolucu nosyonun günümüzde küresel ve yerel ölçekteki kimlik temelli sorunlara alternatif bir çözüm potansiyeli taşıdığı öne sürülmektedir. Düşüncenin bünyesinde barındırdığı hümanist, kapsayıcı, birleştirici niteliklerinin gündeme getirilmesinin yanı sıra çağdaş teorik perspektifler ışığında yeniden değerlendirilmesi sonucunda, mevcut çetrefilli kutuplaşmaları tekaüde çıkararak evrensel bir kozmopolit kimlik seviyesine mazhar olabileceğini söylemek pekala mümkündür. Anahtar Kelimeler: Mavi Anadoluculuk, coğrafi imgelemler, Anadolu, hakikat yeri, mavi yolculuklar.